Afty w jamie ustnej: przyczyny, objawy i metody leczenia

Afty pojawiające się na błonie śluzowej jamy ustnej, języku czy podniebieniu mogą powodować ból i dyskomfort, a nawet utrudniać jedzenie. Choć zazwyczaj same znikają, utrzymują się przez kilka dni i mają tendencję do nawracania. Poznaj przyczyny powstawania tych zmian i dowiedz się, jak pozbyć się afty za pomocą zarówno domowych metod, jak i preparatów z apteki.

sachol.com.pl

Czym są afty i jak wyglądają?

Afty w jamie ustnej  https://sachol.com.pl/akademia-zdrowej-jamy-ustnej/baza-wiedzy/afty-na-wardze-przyczyny-objawy-i-metody-leczenia/ to bolesne nadżerki lub owrzodzenia, które mają najczęściej kształt okrągły lub owalny. Są pokryte białawym lub szarawym nalotem i otoczone czerwoną obwódką zapalną. Występują pojedynczo lub w skupiskach, najczęściej na wewnętrznej stronie warg i policzków, dolnej powierzchni języka, podniebieniu miękkim, łukach podniebiennych oraz na dnie jamy ustnej. Możliwe jest również pojawienie się afty w gardlehttps://sachol.com.pl/akademia-zdrowej-jamy-ustnej/baza-wiedzy/afty-na-migdalach-przyczyny-metody/ lub na dziąśle [1].

Rodzaje aft

Afty dzieli się na trzy główne postacie kliniczne.

Małe afty Mikulicza

To najczęstszy typ, charakteryzujący się niewielkimi zmianami – do 10 mm średnicy. Mogą być pojedyncze lub mnogie. Mimo niewielkich rozmiarów są bardzo bolesne, ale goją się samoistnie w ciągu 7-14 dni, nie pozostawiając blizn [2].

Duże afty Suttona

To cięższa, ale rzadsza (ok. 10% przypadków) postać aft. Owrzodzenia są większe – mają 10-20 mm – i często towarzyszą im objawy ogólne (osłabienie, stany podgorączkowe, powiększenie węzłów chłonnych, trudności z mówieniem i połykaniem). Goją się dłużej i mogą pozostawiać blizny. Jeśli zmiana nie ustępuje po 14 dniach leczenia, konieczne może być pobranie wycinka do badania histopatologicznego [2].

Afty opryszczkopodobne

Są to bardzo drobne, ale liczne wykwity (nawet do 100 jednocześnie), zwykle o średnicy 1-2 mm. Charakterystyczna dla tego typu jest afta na dziąśle (https://sachol.com.pl/akademia-zdrowej-jamy-ustnej/baza-wiedzy/afty-na-dziaslach-przyczyny-objawy-i-sposoby-leczenia/) czy podniebieniu twardym, ponieważ w tym przypadku występują zwykle na błonie śluzowej pokrytej rogowaciejącym nabłonkiem. Goją się do trzech tygodni, zwykle bez pozostawiania blizn [1, 2].

Afty – objawy

Zanim pojawi się afta, możesz odczuwać tzw. objawy prodromalne – uczucie mrowienia, pieczenia lub napięcia w danym miejscu, które przeradza się w piekący ból. Te dolegliwości mogą pojawić się nawet 24–48 godzin wcześniej [1, 3]

Afty – przyczyny ich powstawania

Etiologia nawracających aft pozostaje nie do końca wyjaśniona, jednak współczesna nauka wskazuje na złożony, wieloczynnikowy charakter ich powstawania. Badania potwierdziły, że afty częściej pojawiają się u dzieci, których rodzice zmagali się z nawracającymi nadżerkami [1, 3]. Na rozwój aft mogą mieć wpływ również zaburzenia odpowiedzi immunologicznej, szczególnie w przypadku ich nawracania. Dotyczy to zarówno nabytej komórkowej (np. defekt limfocytów T i podwyższone stężenie cytokin prozapalnych), jak i humoralnej, a także nadreaktywności neutrofili w odpowiedzi wrodzonej. Obserwuje się również zwiększone miano autoprzeciwciał przeciw desmosomom błony śluzowej, choć ich rola wtórna wciąż jest przedmiotem dyskusji [1].

Afty a choroby ogólnoustrojowe

Afty często współistnieją z ogólnoustrojowymi chorobami zapalnymi, takimi jak celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Behçeta. U dzieci natomiast zauważono związek między aftozą a obecnością pasożytów w przewodzie pokarmowym [1, 3].

Afty powstające na skutek działania czynników zewnętrznych i urazów mechanicznych

Za czynniki sprzyjające powstawaniu aft uznawane są przede wszystkim mechaniczne urazy, zwłaszcza w sytuacji podatnego podłoża. Mogą być to urazy wynikające ze źle dopasowanych uzupełnień protetycznych, noszenia aparatów ortodontycznych, ostrych zębów, czy nawet mechanicznych podrażnień podczas szczotkowania zębów lub spożywania twardych pokarmów [1].

Inne możliwe przyczyny występowania aft

Na rozwój aft mogą wpływać zmiany hormonalne, takie jak podwyższony poziom progesteronu w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego. U niektórych osób objawy nasilają się po spożyciu produktów o potencjale alergizującym, np. kawy, pomidorów, żółtego sera, mleka czy orzechów. Wśród czynników ryzyka wymienia się także niedobory witamin z grupy B, zwłaszcza witaminy B12 (kobalaminy), a także pierwiastków śladowych, takich jak cynk, selen i miedź [1, 2, 3].

Sposoby leczenia aft

Leczenie aft polega przede wszystkim na łagodzeniu bólu oraz przyspieszaniu gojenia zmian. W aptekach dostępne są preparaty bez recepty w postaci żeli, maści i aerozoli, które stosuje się bezpośrednio na zmienioną błonę śluzową. Zawarte w nich substancje wykazują działanie przeciwzapalne, odkażające, znieczulające i ściągające, co przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych i wspomaga proces regeneracji.
W przypadku pojedynczych, niewielkich aft, które pojawiają się rzadko, zazwyczaj wystarcza leczenie objawowe. Jeśli jednak zmiany mają duże rozmiary, często nawracają, nie goją się przez dłuższy czas lub utrudniają jedzenie i mówienie, wskazana jest konsultacja z lekarzem [2].

Domowe sposoby na afty

Leczenie aft możesz uzupełnić domowymi metodami, które łagodzą ból i wspomagają gojenie.

Pomocne są płukanki z roztworu soli kuchennej lub ziół, zwłaszcza z rumianku, szałwii lub łopianu lekarskiego. Możesz również sięgnąć po naturalny żel aloesowy, olejek z drzewa herbacianego (po jego rozcieńczeniu) do stosowania miejscowego.

W czasie leczenia unikaj potraw, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową – zwłaszcza dań gorących, ostrych, słonych i kwaśnych. Ważna jest też dieta bogata w witaminy z grupy B, żelazo i kwas foliowy [2].

Artykuł powstał we współpracy z Bausch and Lomb

Źródła:  

[1] Antoniv, R., Lipska, W., Kęsek, B., Lipski, M., Gałecka-Wanatowicz, D., & Chomyszyn-Gajewska, M. (2014). Afty nawracające-przegląd piśmiennictwa, NOWA STOMATOLOGIA 3/2014, s. 142-146

[2] Kuźnik M., Afty – przyczyny i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie [Dostęp online: 01.07.2025]

[3] Mrówka-Kata, K., Namysłowski, G., Banert, K., & Ścierski, W. (2008). Zapalenia języka i inne wybrane jego zmiany o charakterze łagodnym. In Forum Medycyny Rodzinnej, Vol. 2, No. 2, pp. 127-131

Więcej na: sachol.com.pl

Źródło informacji: Farmaceutici Procemsa S.p.A.