Słownik pojęć

a

ADHD

ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, pojawiającym się w dzieciństwie i obejmuje:

  • problemy z koncentracją uwagi,
  • pobudzenie;
  • problemy z kontrolą reakcji.

Te problemy wiążą się z mniejszą zdolnością człowieka do kontroli swojego zachowania. Dotkniętym jest nim ok. 5 proc. populacji.

ADHD to nie choroba, a zaburzenie neurorozwojowe występujące u dzieci, młodzieży i dorosłych, dlatego trzeba nauczyć się z nim żyć.

Trzy główne objawy ADHD:

  • nadmierna aktywność ruchowa,
  • trudności z koncentracją uwagi
  • impulsywność.

Objawy muszą się utrzymywać przez co najmniej 6 miesięcy i występować we wszystkich środowiskach, w których przebywa dziecko (a nie - tylko w szkole albo przedszkolu).

Diagnozę stawia się po 5 r. ż. Opiera się na obserwacji dziecka i doświadczeniu lekarza. Sprawdza się, jak dziecko funkcjonuje w klasie, grupie rówieśniczej i w domu. Bardzo ważne jest, by podczas diagnozowania porównywać dziecko do grupy rówieśniczej. Jeżeli porównamy trzylatka z dziesięciolatkiem, to trzylatek zawsze będzie bardziej ruchliwy, mniej skoncentrowany i bardziej impulsywny niż dziecko od niego o kilka lat starsze. Dziecko z nadpobudliwością psychoruchową jest „bardziej”. Bardziej ruchliwe, bardziej impulsywne i ma większe trudności z koncentracją uwagi niż rówieśnicy.

Co robić?

Jeśli rodzice są zaniepokojeni zachowaniem swojego dziecka, powinni się zgłosić do poradni pedagogiczno-psychologicznej. Tam psycholog zbierze wywiad od rodziców. Przeprowadzi szereg badań sprawdzających, skąd mogą się u dziecka pojawiać trudności z koncentracją, z czego może wynikać impulsywność czy nadmierna ruchliwość. Powodów może być wiele: zaczynając od obniżonych możliwości intelektualnych dziecka, poprzez trudności z przetwarzaniem informacji słuchowej czy wzrokowej, dysleksję, trudności z rozumieniem sytuacji społecznych po zaburzenia widzenia czy słyszenia lub nieodpowiednie metody wychowawcze.

Jest wiele teorii na temat tego, co powoduje ADHD. Obecnie najbardziej prawdopodobna dotyczy dziedziczenia. Jeśli któreś z rodziców ma ADHD, to jest duże prawdopodobieństwo, że dzieci też będą je miały. Wiemy, że mózg dzieci nadpobudliwych funkcjonuje inaczej niż u dzieci bez tego zaburzenia. Może mieć to związek z mechanizmem przekazywania dopaminy lub niższą aktywnością mózgu w płatach czołowych - odpowiedzialnych za planowanie, kontrolowanie impulsów. Cały czas trwają badania.

Bycie rodzicem dziecka nadpobudliwego to ciężka praca. Podstawą pomocy dziecku jest postawa rodziców: ich negatywne emocje są jednym z dużych stresorów dziecka. Opiekunowie muszą zatem zaakceptować, że zaburzenie nie jest niczyją winą.

W toku terapii uczą się rozpoznawania, kiedy pewne zachowanie to objaw zaburzenia, a kiedy niegrzeczność. Istotne są:

  • otoczenie, w jakim rodzina przebywa,
  • rozpoznanie, które bodźce stresują dziecko,
  • jakie sytuacje i bodźce wywołują większe pobudzenie dziecka.

Nasilaniu objawów ADHD sprzyjają niektóre metody wychowawcze takie jak:

  • krzyk na dziecko,
  • nadmierne karanie,
  • niedostrzeganie osiągnięć,
  • nadmierne wymagania niedostosowane do możliwości dziecka,
  • nuda.

Dzieciom nadpobudliwym pomaga stały rozkład dnia. Ponieważ łatwo się rozpraszają, warto, by na biurku miały tylko niezbędne przedmioty do działania.

Heinrich Hoffmann, pediatra i neurolog, po raz pierwszy opisał „wiercipiętę” w 1845 r. To quasi-metafora dziecka z zaburzeniem koncentracji, ruchliwego motorycznie. Dr Hoffmann wiedział, o czym pisze, bo w codziennej pracy spotykał takie dzieci.

ADHD to akronim angielskiej nazwy zaburzenia: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, czyli "zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi”. W Polsce od 1996 r. obowiązuje nazewnictwo używane w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych zatem to samo zaburzenie będzie sklasyfikowane jako „zaburzenia hiperkinetyczne”.

gap

Alergia pokarmowa

Nadwrażliwość na jeden lub więcej produktów spożywczych. U dzieci najczęściej występuje alergia na jajka i mleko krowie, u dorosłych na orzechy, niektóre przyprawy, cytrusy, ryby czy owoce morza.

Najczęściej występujące objawy:

  • Nudności,
  • Wymioty,
  • Ból brzucha,
  • Biegunkę,
  • Wysypka,
  • Obrzęk twarzy, oczu, warg czy języka,
  • Swędzenie gardła czy uszu.

Mogą się pojawić także objawy pochodzące od towarzyszących chorób alergicznych (związane z atopowym zapaleniem skóry  czy wstrząsem anafilaktycznym). Niektóre dzieci w wyniku alergii źle śpią, są rozdrażnione i mają problemy z nawracającym zakażeniem dróg oddechowych.

Objawy alergii najczęściej ulegają złagodzeniu w wyniku eliminacji z diety uczulającego produktu.

Źródło: „Collins. Słownik encyklopedyczny MEDYCYNA”, wyd. RTW, Medycyna Praktyczna, NHS

Alkoholizm

Uzależnienie od alkoholu charakteryzujące się ciągłą potrzebą jego spożywania. W ostatnim czasie terapeuci często rozróżniają picie ryzykowne i picie szkodliwe (to ostatnie przynosi skutki w postaci stopniowej degeneracji zdrowia i życia społeczno-psychologicznego; ryzykowne - nie przynosi jeszcze wielu szkód). 

Wysokie stężenie alkoholu we krwi wpływa na uszkodzenie wątroby, śluzówki żołądka, układu nerwowego oraz serca i mięśni szkieletowych.

Najczęściej uzależnieni nie przyznają się do problemów z alkoholem (stosują cały system zaprzeczeń i usprawiedliwień, nie chcąc dopuścić prawdy o źródle problemu, np. "Nic wielkiego się nie stało, że tam nie pojechałem", "Miałam stresujący dzień. Jedno piwo nie szkodzi" itp.).

Zwykle osoby bliskie są współuzależnione, tj. przyjmują system zaprzeczeń i usprawiedliwień od pijącej osoby. 

W przypadku uświadomienia sobie problemu z piciem własnym lub bliskiej osoby należy szukać pomocy w specjalnych poradniach leczących uzależnienia.

Źródło: „Collins. Słownik encyklopedyczny MEDYCYNA”, wyd. RTW;

PARPA

Autyzm

To zaburzenie neurorozwojowe, co oznacza, że w okresie rozwoju ośrodkowego układu nerwowego doszło do zaburzeń w kształtowaniu funkcji mózgu.

W pierwszym okresie rozwoju zaburzenie dotyczy głównie nieprawidłowości w rozwoju odbierania i przetwarzania bodźców sensorycznych. Przejawia się to m.in.

  • problemami w nawiązywaniu kontaktu wzrokowego,
  • braku lub osłabieniu reakcji na bodźce dźwiękowe, zwłaszcza na wołanie po imieniu,
  • może także występować nadwrażliwość na dotyk, światło, dźwięki.

Zaburzenia autystyczne mają bardzo zróżnicowany charakter, nie tworzą jednolitego obrazu. Mogą mieć różne symptomy i inną głębokość zaburzeń, dlatego w literaturze światowej używa się określenia „spektrum zaburzeń autystycznych” (z ang. Autism Spectrum Disorder, w skrócie ASD).

Nie wiadomo, jaka jest przyczyna zaburzeń. Nie są nią szczepienia; w ostatnim czasie wskazuje się na pewne skłonności genetyczne - jeśli jedno dziecko w rodzinie ma autyzm, jego brat lub siostra mają większe ryzyko tego zaburzenia. Czynniki środowiskowe także mogą odgrywać rolę w powstawaniu autyzmu, na co wskazuje fakt, że nie wszystkie bliźnięta jednojajowe mają autyzm (bywa, że ma to zaburzenie tylko jedno z bliźniąt). Istnieje związek pomiędzy wiekiem rodziców a występowaniem autyzmu (im starsi, tym częściej jest diagnozowany).

Wśród osób autystycznych są osoby głęboko niepełnosprawne, niemówiące, bardzo słabo funkcjonujące społecznie oraz lepiej funkcjonujące, posługujące się mową, posiadające pewien stopień umiejętności społecznych, a czasem wyróżniają się ponadprzeciętnym poziomem niektórych sprawności intelektualnych. 

Dziecko autystyczne wraz z rodziną powinno uczestniczyć w terapii.

Autyzm cztery razy częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek. Naukowcy podają, że dotyczy od 1 do 3 proc. populacji.

gap

Awitaminoza

Brak lub niedobór witaminy lub kilku witamin w organizmie. Powstaje najczęściej w wyniku nieodpowiedniej diety. Powoduje to problemy w procesie przemiany materii, np. duży niedobór witaminy C powoduje szkorbut, duży niedobór witaminy A - kurzą ślepotę.

Prawidłowy (nie za wysoki ani nie za niski) poziom witamin zapewnia u osób zdrowych urozmaicona i zbilansowana dieta (odpowiednia dla wieku, płci ilość kalorii, dużo warzyw i owoców, nabiału, produktów bogatych w błonnik, mało wysoko przetworzonych produktów, mało mięsa, odpowiednia ilość tłuszczu, zwłaszcza z ryb i roślin).

W leczeniu niewielkich niedoborów witamin wystarczy modyfikacja diety. Jeśli taka modyfikacja nie jest skuteczna, należy udać się do lekarza w celu zbadania źródła problemu (przyczyną awitaminozy mogą być choroby, na przykład upośledzenie wchłaniania składników odżywczych w przewodzie pokarmowym).

Źródła: „Collins. Słownik encyklopedyczny MEDYCYNA”, wyd. RTW; Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej IŻŻ).