Bądź zawsze na bieżąco
z Serwisem Zdrowie!

Zapisz się na nasze powiadomienia, a nie ominie Cię nic, co ważne i intrygujące w tematyce zdrowia.

Justyna Wojteczek
redaktor naczelna zdrowie.pap.pl

Zapisz się na newsletter Pobierz powiadomienia
Do góry

Serwis zdrowie.pap.pl

p

Paracetamol

To jeden z najpopularniejszych leków o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym sprzedawany bez recepty. W przypadku tej substancji potwierdzają się słowa Paracelsusa: „Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną”.

W Polsce zarejestrowanych jest co najmniej kilkadziesiąt preparatów zawierających paracetamol w formie doustnej, doodbytniczej oraz dożylnej. Wiele z nich jest dostępna bez recepty. Zatem, jeśli pacjent bierze Apap, Calpol, Codipar, Panadol, Efferalgan, Pedicetamol, Gripex, Fervex, Febrisan, Theraflu, to za każdym razem przyjmuje dawkę paracetamolu.

Lek przyjmowany w dużych dawkach lub stosowany przewlekle może być toksyczny. W krajach zachodnich toksyczność paracetamolu jest główną przyczyną ostrej niewydolności wątroby. W Stanach Zjednoczonych (gdzie w wolnej sprzedaży jest od 1955 r.), Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii, paracetamol jest najczęściej przedawkowywanym lekiem. W Wielkiej Brytanii wśród wszystkich przypadków przedawkowania leków, aż 35-45 proc. spowodowanych jest zatruciem paracetamolem.

Nie ma statystyk, ile takich przypadków występuje w Polsce. Tylko w oddziale toksykologii szpitala Praskiego do czerwca 2017 roku z z powodu ostrego zatrucia tą substancją hospitalizowano 32 osoby (u 7 doszło do uszkodzenia wątroby). W ostatnich dwóch latach z powodu przedawkowania tego leku jedna osoba zmarła w tym szpitalu, a jedna osoba miała wykonany przeszczep wątroby. Lekarze podkreślają, że rzadko zdarzają się pacjenci, którzy przypadkowo przedawkują paracetamol np. w trakcie leczenia bólu.

Zdecydowana większość pacjentów, którzy trafiają do szpitala po przedawkowaniu paracetamolu, to ludzie młodzi do 30 roku życia, którzy zażyli lek w celu odebrania sobie życia. Mają oni nadzieję, że zasną spokojnie nie czując cierpienia. W pierwszej dobie występują tylko "błahe" wymioty i bóle brzucha. Osoby te nie zdają sobie sprawy, że groźne objawy pod postacią niewydolności wątroby, niekiedy nieodwracalne, wręcz śmiertelne, pojawiają się nie od razu, a dopiero w drugiej lub trzeciej dobie po przedawkowaniu paracetamolu, kiedy na leczenie poprzez podanie odtrutki jest już za późno.

Przy prawidłowym dawkowaniu niebezpieczeństwo groźnych dla życia powikłań jest znikome. W dawkach terapeutycznych jest to lek bezpieczny. Nie działa na błonę śluzową żołądka, więc mogą go przyjmować osoby z chorobą wrzodową żołądka.
Paracetamol jest metabolizowany w wątrobie. Jednak, gdy dawka jest za duża, może dojść do uszkodzenia wątroby. Odpowiada za to toksyczna substancja (silny utleniacz), który powstaje podczas przemian chemicznych leku, tzw. N-acetylo-4-benzochinonoimina (NAPQI). Jeżeli lek jest stosowany w zalecanych dawkach, ta substancja jest neutralizowana poprzez łączenie z glutationem, związkiem chemicznym, który jest naturalnie wytwarzany w organizmie.

W pierwszej dobie po przedawkowaniu u znacznej części pacjentów nie ma żadnych objawów. Jednak proces nieodwracalnego niszczenia wątroby rozpoczyna się już w kilka godzinach po jego zażyciu w za dużej dawce. 

Zatrucie paracetamolem przebiega najczęściej w 4 fazach:

1. faza – trwająca od 0,5 do 24 godzin od chwili przyjęcia leku. Objawy: nudności, bóle brzucha, wzmożona potliwość, bladość, osłabienie;

2. faza - trwająca od 24 do 48 godzin od czasu spożycia leku. Objawy: ból w prawym górnym kwadrancie jamy brzusznej, wzrost aktywności transaminaz, INR, bilirubiny;

3. faza - trwająca od 72 do 96 godzin od chwili przyjęcia środka. Objawy: szczytowy wzrost transaminaz i INR, piorunująca niewydolność wątroby, encefalopatia wątrobowa, zespół wątrobowo-nerkowy;

4. faza - trwająca od 4 dni do 2 tyg. Regeneracja wątroby, przeszczepienie lub zgon chorego.

Gdy jest podejrzenie, że ktoś wziął więcej, niż wynosi bezpieczna dawka paracetamolu, taki pacjent powinien jak najszybciej dotrzeć do szpitala. Lek się szybko wchłania. W ciągu 3 godzin od jego zażycia lek jest całkowicie wchłonięty i jeśli jest go za dużo, zaczyna się uszkodzenie komórek wątroby. Gdy dojdzie do przedawkowania, do martwicy wątroby dochodzi w ciągu 24-48 godzin.

  • U dorosłych nie należy przekraczać maksymalnej dawki jednorazowej, czyli 500-1000 mg (2 tabletki po 500 mg)
  • Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dziennej, czyli 6 tabletek po 500 mg
  • Należy zachować co najmniej 4-6 godzinną przerwę między kolejnymi zażyciami leku. Jest to czas potrzebny, by poprzednia dawka została zneutralizowana
  • Maksymalna dawka dobowa w leczeniu doraźnym wynosi 4 g, w długotrwałym 2,6 g
  • Dawkę powtórną powinno się przyjmować tylko, gdy ból lub gorączka nie ustąpiły. Ważne, by paracetamolu nie używać często i długotrwale!
  • Niebezpieczne dawki. W przypadku stosowania 8 tabletek dziennie, może dojść do uszkodzenia wątroby. Także jednorazowe przyjęcie 6 g, czyli 12 tabletek może spowodować ostre zatrucie organizmu.

gap

Picie ryzykowne

Spożywanie nadmiernych ilości alkoholu – jednorazowo i łącznie w określonym czasie, które nie pociąga za sobą negatywnych konsekwencji w danym momencie, przy czym można oczekiwać, że się pojawią, o ile model picia nie zostanie zmieniony.

Do sprawdzenia, czy aktualny model spożywania alkoholu przez daną osobę jest ryzykowny, służy m.in. Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych ze Spożywaniem Alkoholu AUDIT. Można go znaleźć na stronie internetowej Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Źródło: PARPA

Pigułka gwałtu

Proszek lub granulki zawierające kwas gamma-hydroksymasłowy (GHB). Zsyntetyzowano ją, by podawać ją podczas znieczulenia w czasie operacji chirurgicznych, ale miała dużo działań niepożądanych, słabo działała przeciwbólowo i zaniechano jej używania. Teraz ta substancja jest na liście substancji zakazanych. Wystarczy GHB dodać komuś np.: do soku, alkoholu czy piwa i już kilkanaście minut później, gdy zacznie działać, efekt jest piorunujący.

Osoba pijąca drinka z dosypanym narkotykiem nie jest w stanie go wyczuć, bo jest bezbarwny i nie ma zapachu ani smaku. Pierwsze objawy to dobry humor, oszołomienie. Ktoś jest skory do zabawy, ale nie zatacza się. U kobiet tabletka gwałtu zwiększa pobudzenie seksualne. Problem w tym, że równocześnie dochodzi do utraty pamięci i zaburzeń świadomości, które mogą trwać do ok. ośmiu godzin. Osoba po zażyciu narkotyku nie ma kontroli, co robi. Bezwładnie wykonuje czyjeś polecenia, dlatego jeśli nawet doszło do wykorzystania seksualnego, nie ma śladów w postaci zadrapań czy siniaków.

Właśnie lukę w pamięci wykorzystują przestępcy dodając tabletkę gwałtu do alkoholu mężczyznom w klubach nocnych. Panowie, pod wpływem narkotyku, nieświadomi tego, co robią, płacą za różne usługi, a dopiero, gdy zobaczą, że np.: wydali kilkadziesiąt lub kilkaset tysięcy złotych w jedną noc, dociera do nich, że padli ofiarą przestępstwa. Szybko znikają ślady po tym narkotyku w organizmie i nie ma dowodu popełnionego przestępstwa. Na dodatek ofiara nic nie pamięta.

GHB to substancja psychotropowa, znajduje się w wykazie zakazanych środków odurzających i substancji psychotropowych. Jej posiadanie i handel jest zabronione.

Tabletka gwałtu jest trudna do wykrycia. We krwi pozostaje ok. 8 godzin, w moczu – około 12. Ta sama dawka u jednych osób może powodować stan podobny do lekkiego upojenia alkoholowego, ale u innych może dojść do drgawek, wymiotów, a nawet do zatrzymania oddechu i akcji serca. Efekt bywa nieprzewidywalny zależnie od osobniczej wrażliwości oraz od interakcji z innymi substancjami np.: alkoholem, narkotykami czy lekami uspokajającymi, nasennymi, psychotropowymi. Część osób, pod wpływem narkotyku, zapada w śpiączkę. Senność jest niemożliwa do opanowania. Mogą zasnąć nawet na stojąco. W skrajnych przypadkach przedawkowanie GHB może się skończyć śmiertelnym zatruciem.

By nie stać się ofiarą pigułki gwałtu, nie wolno pić niczego, co oferuje nieznajoma osoba. Nie tylko w klubie czy dyskotece, ale także w pociągu czy autobusie. Należy pić tylko z własnoręcznie otwartej butelki lub puszki. Jeśli odstawiamy drinka, nie wracajmy już do niego. Nie powinno się zostawiać napoju bez opieki, nawet gdy odchodzimy na chwilę.

gap

Profilaktyka

Wszystkie działania, których celem jest zapobieganie chorobom lub innym zaburzeniom stanu zdrowia. Mogą polegać na upowszechnianiu zasad zdrowego stylu życia czy też nauce unikania i zwalczania czynników ryzyka, np. niewłaściwej diety, siedzącego trybu życia, przewlekłego stresu. Dawniej zasady profilaktyki tworzono jedynie w odniesieniu do chorób zakaźnych, dziś obejmują swoim zasięgiem znacznie szersze pole.

W branży medycznej profilaktykę dzieli się na:

  • pierwotną: polega na zapobieganiu chorobom poprzez zmianę środowiska życia, zmiany zachowań niszczących zdrowie
  • wtórną: powstrzymanie rozwoju choroby poprzez wczesne jej wykrycie (diagnostykę), a także natychmiastowe i skuteczne leczenie
  • trzeciego stopnia: jej celem jest zapobieganie nawrotom, powikłaniom, niepełnosprawności (polega na rehabilitacji i podnoszeniu jakości życia w chorobie).

Działania prewencyjne można podzielić jeszcze inaczej:

  • Działania ogólne: podejmowane wobec całej populacji. Ich celem jest stworzenie warunków sprzyjających zdrowiu oraz wyeliminowanie czynników powodujących choroby. Przykładem tego typu działań są m.in. plakaty promujące zasady zdrowego żywienia, spoty telewizyjne na temat szkodliwości palenia, etc.  
  • Działania kierunkowe: działania skierowane do określonej grupy podwyższonego ryzyka, np. programy związane z zapobieganiem rakowi płuc wśród palaczy, albo przestrzegające przed dopalaczami wśród młodzieży.
  • Działania indywidualne: adresowane do konkretnych osób, które ze względu na okoliczności tej pomocy potrzebują. Na przykład pomoc psychologa dla osoby, która była świadkiem wypadku.   

apio

Źródła: 

„Słownik psychologii”, pod red. prof. Jerzego Siuty, Kraków 2005 

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

Inaczej obturacyjna choroba dróg oddechowych. Charakteryzuje się trudnością w oddychaniu spowodowaną ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Choroba dotyka w większości osoby, które kiedyś paliły lub wciąż palą papierosy.

Dlatego najlepszą ochroną przed tą chorobą jest niepalenie tytoniu w jakiejkolwiek formie. Ważnym czynnikiem jej rozwoju jest też zanieczyszczenie powietrza.

POChP diagnozuje lekarz, m.in. na podstawie badania spirometrycznego.

Źródło: „Collins. Słownik encyklopedyczny MEDYCYNA”, wyd. RTW

Ptasia grypa

Choroba zakaźna przenoszona przez ptaki. Wyróżnić można dwa najczęściej pojawiające się szczepy:

  • H5N1
  • H7N9

Objawy ptasiej grypy często są podobne do objawów zwykłej grypy:

  • Wysoka gorączka,
  • Ból mięśni,
  • Ból głowy,
  • Kaszel, katar.

Dodatkowo może pojawić się m.in.: biegunka, krwawienie z nosa, wymioty, bóle brzucha.

Ptasia grypa sporadycznie dotyka ludzi, jednak osoby z podejrzeniem choroby powinny zgłosić się do szpitala. W celu uniknięcia choroby najlepiej nie przebywać w pobliżu ptaków oraz ich odchodów, nie spożywać surowego drobiu oraz jaj. 

Źródło: nhs.uk

Najnowsze

Ta strona korzysta z plików cookie. Sprawdź naszą politykę prywatności, żeby dowiedzieć się więcej.