Opieka położnej od pierwszych dni ciąży
Autorka: Klaudia Torchała
Położna towarzyszy kobiecie od pierwszych dni od stwierdzenia ciąży, w czasie porodu i połogu, składając wizyty patronażowe w domu już w pierwszych dobach po wyjściu matki z dzieckiem ze szpitala. Wspiera w pielęgnacji, prawidłowym karmieniu noworodka. To także czujne oko skierowane na warunki i rozwój nowo narodzonego dziecka.
Opieka okołoporodowa, inaczej perinatalna, polega na kompleksowym wsparciu kobiety i dziecka w czasie ciąży, porodu i połogu (okres trwający sześć tygodni od porodu). Obejmuje m.in. edukację przedporodową, wybór miejsca porodu, opiekę laktacyjną i wizyty patronażowe położnej. Od 7 maja 2026 roku weszły jeszcze dalej idące zmiany, by zapewnić kobiecie i dziecku większy komfort i bezpieczeństwo w tych ważnych momentach życia. Oprócz tego, że zapewniają dostęp do znieczulenia, po porodzie kontakt matek z noworodkami skóra-do-skóry, większe wsparcie psychologiczne kobiet po poronieniu (np. osobna sala), to wydłużają wizyty patronażowe położnych podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) w przypadku m.in. kobiet, które urodzą wcześniaka lub jeśli noworodek jest hospitalizowany dłuższy czas.
„Położna podstawowej opieki zdrowotnej odbywa nie mniej niż cztery wizyty. Pierwsza wizyta odbywa się nie później niż w ciągu 48 godzin (z wyjątkiem sobót, niedziel i dni ustawowo wolnych od pracy) od otrzymania przez położną podstawowej opieki zdrowotnej zgłoszenia urodzenia dziecka lub wypisu matki ze szpitala po urodzeniu dziecka” – wynika z przepisów znowelizowanego rozporządzenia.
Zwiększenie roli położnej POZ
Położna mgr Barbara Gardyjas z NZOZ Pro Feminae Opieki Położniczo-Pielęgniarskiej w Rybniku zwraca uwagę, że dokument wprowadzający zasady opieki około porodowej funkcjonuje w Polsce wiele lat, ale jest to standard położnictwa, którego „zazdrości nam Europa”. Reguluje prawnie m.in. wizyty patronażowe, czyli wsparcie kobiety i noworodka po powrocie do domu, ale również wcześniejszą opiekę położnej – obecnie już od pierwszych dni ciąży (wcześniej od 21 tyg. ciąży). Położna POZ przejmuje opiekę nad kobietą w połogu.
Przepisy określają, że pierwsza wizyta położnej "odbywa się nie później niż w ciągu 48 godzin (z wyjątkiem sobót, niedziel i dni ustawowo wolnych od pracy) od otrzymania przez położną podstawowej opieki zdrowotnej zgłoszenia urodzenia dziecka lub wypisu matki ze szpitala po urodzeniu dziecka" .
– W ciągu 48 godzin od momentu, kiedy dowiadujemy się, że dziecko zostało wypisane ze szpitala do domu, opiekę przejmuje położna – wyjaśniała mgr Barbara Gardyjas podczas wystąpienia pt. „Wizyta patronażowa położnej – znaczenie odpowiedniej pielęgnacji w oparciu o ocenę noworodka”. Celem wizyty jest m.in. ocena stanu zdrowia noworodka i matki, wsparcie i edukacja rodziców w pielęgnacji czy prawidłowym karmieniu noworodka (sposób przystawiania do piersi, skuteczność ssania, częstość karmienia). Położne promują naturalne karmienie.
– Młodzi rodzice stykają się z nowymi i wyzwaniami (…). Do tego jeszcze dochodzą bardzo duże emocje. Pojawia się nowy człowiek w rodzinie, zmienia się sytuacja domowa i to wszystko powoduje, że nie zawsze są pewni swoich kompetencji społecznych, rodzicielskich. Nie do końca wierzą w siebie – zaznacza położna.
Jak wygląda wizyta patronażowa położnej
Położna w trakcie wizyty patronażowej, w obecności rodzica obserwuje aktywność dziecka, ocenia napięcie mięśniowe. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości konsultuje się z fizjoterapeutą.
– Nie wchodzimy w te obszary już tak bardzo szeroko, ale rozpoznać nieprawidłowości potrafimy. To jest nasza kompetencja – zaznacza mgr Gardyjas.
Położna waży dziecko (sprawdza, czy przybiera na wadze), ocenia komunikację noworodka z otoczeniem (płacz), oddech, skórę, kikut pępowinowy, pyta o wypróżnienia noworodka (częstość) i liczbę mokrych pieluch. Bada fizykalnie: „od czubka głowy do paluszka w nóżce”. Razem z rodzicami wykonuje pielęgnacje noworodka. Uczy i motywuje ich.
Jakie odruchy u noworodka kontroluje położna
Podczas wizyty patronażowej położna ocenia podstawowe odruchy, które zanikają w późniejszym okresie życia.
– Jeżeli któryś z odruchów nie zaniknie, to wtedy hamuje dalszy rozwój dziecka – podkreśla mgr Gardyjas.
Położna przypomina, jakie podstawowe odruchy są oceniane u noworodka:
• objaw oczu lalki
„Ruchy gałek ocznych w płaszczyźnie poziomej. Podczas powolnego odwracania głowy w lewo i w prawo oczy nie podążają za ruchem głowy, ale odwracają się w stronę przeciwną.
Zanika w połowie 2. miesiąca życia.”
• chód automatyczny
„Dziecko podtrzymywane jest w pionie przez badającego, tak aby stopy dotykały podłoża, co wywołuje odruch kroczny, to jest wyprostowania nogi dotykającej podłoża i zgięcia przeciwnej.
Zanika w połowie 2. miesiąca życia.”
• odruch Babkina
„Jednoczesny uścisk na wewnętrzną powierzchnie obu dłoni powoduje otwarcie ust.
Zanika w połowie 2. miesiąca życia.”
• odruch ssania
„Rytmiczne ruchy ssania w odpowiedzi na wsunięcie palca do jamy ustnej noworodka.
Zanika w połowie 3. miesiąca życia.”
• odruch szukania
„Drażnienie okolicy kącika ust powoduje obrót głowy w kierunku bodźca i wysunięcie języka.
Zanika do końca 3. miesiąca życia.”
• odruch chwytny ręki i stopy
„W odpowiedzi na ucisk wewnętrznej powierzchni dłoni lub podeszwowej powierzchni stopy u nasady palców następuje zgięcie palców i objęcie palca badającego.
Zanika między 6. a 12. miesiącem życia.”
• odruch MORO
„Reakcja obronna noworodka. Powstaje na gwałtowny bodziec (hałas, wstrząs) rozłożenie rąk, a następnie ich przyciągnięcie.
Zanika między 5. a 6. miesiącem życia.”
• odruch Babińskiego
„W odpowiedzi na drażnienie bocznej części podeszwowej stopy w kierunku od palców do pięty następuje grzbietowe zgięcie palucha, zwykle z towarzyszącym zgięciem podeszwowym pozostałych palców.
Zanika pod koniec 12. miesiąca życia.”
Położne podczas wizyty patronażowej oceniają też warunki, w których żyje kobieta z dzieckiem.
– Wchodzimy w różne środowiska (…). Możemy zakładać niebieską kartę. Współpracujemy wtedy z pomocą społeczną – zaznacza mgr Gardyjas.
„Położna podstawowej opieki zdrowotnej w przypadku braku kontaktu z matką ocenia ryzyko zaniedbania lub niewydolności opiekuńczej, a jeżeli stwierdzi zaistnienie ryzyka, informuje jednostki organizacyjne pomocy społecznej właściwe ze względu na miejsce zamieszkania albo miejsce pobytu matki i noworodka o podejrzeniu zachowań mogących zagrażać bezpieczeństwu dziecka i matki” – brzmi przepis.
