Opieka położnej od pierwszych dni ciąży

Położna towarzyszy kobiecie od pierwszych dni od stwierdzenia ciąży, w czasie porodu i połogu, składając wizyty patronażowe w domu już w pierwszych dobach po wyjściu matki z dzieckiem ze szpitala. Wspiera w pielęgnacji, prawidłowym karmieniu noworodka. To także czujne oko skierowane na warunki i rozwój nowo narodzonego dziecka.

Klinika położnicza Akademii Medycznej w Białymstoku,1969 PAP/Roman Sienko

Opieka okołoporodowa, inaczej perinatalna, polega na kompleksowym wsparciu kobiety i dziecka w czasie ciąży, porodu i połogu (okres trwający sześć tygodni od porodu). Obejmuje m.in. edukację przedporodową, wybór miejsca porodu, opiekę laktacyjną i wizyty patronażowe położnej. Od 7 maja 2026 roku weszły jeszcze dalej idące zmiany, by zapewnić kobiecie i dziecku większy komfort i bezpieczeństwo w tych ważnych momentach życia. Oprócz tego, że zapewniają dostęp do znieczulenia, po porodzie kontakt matek z noworodkami skóra-do-skóry, większe wsparcie psychologiczne kobiet po poronieniu (np. osobna sala), to wydłużają wizyty patronażowe położnych podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) w przypadku m.in. kobiet, które urodzą wcześniaka lub jeśli noworodek jest hospitalizowany dłuższy czas.

„Położna podstawowej opieki zdrowotnej odbywa nie mniej niż cztery wizyty. Pierwsza wizyta odbywa się nie później niż w ciągu 48 godzin (z wyjątkiem sobót, niedziel i dni ustawowo wolnych od pracy) od otrzymania przez położną podstawowej opieki zdrowotnej zgłoszenia urodzenia dziecka lub wypisu matki ze szpitala po urodzeniu dziecka” – wynika z przepisów znowelizowanego rozporządzenia.

Zwiększenie roli położnej POZ

Położna mgr Barbara Gardyjas z NZOZ Pro Feminae Opieki Położniczo-Pielęgniarskiej w Rybniku zwraca uwagę, że dokument wprowadzający zasady opieki około porodowej funkcjonuje w Polsce wiele lat, ale jest to standard położnictwa, którego „zazdrości nam Europa”. Reguluje prawnie m.in. wizyty patronażowe, czyli wsparcie kobiety i noworodka po powrocie do domu, ale również wcześniejszą opiekę położnej – obecnie już od pierwszych dni ciąży (wcześniej od 21 tyg. ciąży). Położna POZ przejmuje opiekę nad kobietą w połogu.

Przepisy określają, że pierwsza wizyta położnej "odbywa się nie później niż w ciągu 48 godzin (z wyjątkiem sobót, niedziel i dni ustawowo wolnych od pracy) od otrzymania przez położną podstawowej opieki zdrowotnej zgłoszenia urodzenia dziecka lub wypisu matki ze szpitala po urodzeniu dziecka" .

– W ciągu 48 godzin od momentu, kiedy dowiadujemy się, że dziecko zostało wypisane ze szpitala do domu, opiekę przejmuje położna – wyjaśniała mgr Barbara Gardyjas podczas wystąpienia pt. „Wizyta patronażowa położnej – znaczenie odpowiedniej pielęgnacji w oparciu o ocenę noworodka”. Celem wizyty jest m.in. ocena stanu zdrowia noworodka i matki, wsparcie i edukacja rodziców w pielęgnacji czy prawidłowym karmieniu noworodka (sposób przystawiania do piersi, skuteczność ssania, częstość karmienia). Położne promują naturalne karmienie.

Położna tylko do porodu? To mit.

Dzisiejsza położna ma towarzyszyć kobiecie na różnych etapach jej życia. W związku z tym potrafi odnaleźć się w wielu sytuacjach, nie tylko tych związanych z porodem. Sprawdź, w czym położna może Ci pomóc.

– Młodzi rodzice stykają się z nowymi i wyzwaniami (…). Do tego jeszcze dochodzą bardzo duże emocje. Pojawia się nowy człowiek w rodzinie, zmienia się sytuacja domowa i to wszystko powoduje, że nie zawsze są pewni swoich kompetencji społecznych, rodzicielskich. Nie do końca wierzą w siebie – zaznacza położna.

Jak wygląda wizyta patronażowa położnej

Położna w trakcie wizyty patronażowej, w obecności rodzica obserwuje aktywność dziecka, ocenia napięcie mięśniowe. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości konsultuje się z fizjoterapeutą.

– Nie wchodzimy w te obszary już tak bardzo szeroko, ale rozpoznać nieprawidłowości potrafimy. To jest nasza kompetencja – zaznacza mgr Gardyjas.

Położna waży dziecko (sprawdza, czy przybiera na wadze), ocenia komunikację noworodka z otoczeniem (płacz), oddech, skórę, kikut pępowinowy, pyta o wypróżnienia noworodka (częstość) i liczbę mokrych pieluch. Bada fizykalnie: „od czubka głowy do paluszka w nóżce”. Razem z rodzicami wykonuje pielęgnacje noworodka. Uczy i motywuje ich.

Skala Apgar, czyli za co noworodek dostaje punkty

Pierwsze oceny dziecko dostaje już w pierwszej minucie jego życia - mowa o skali Apgar. Jeśli noworodek otrzyma 8-10 punktów, jego stan uważa się za dobry.

Jakie odruchy u noworodka kontroluje położna

Podczas wizyty patronażowej położna ocenia podstawowe odruchy, które zanikają w późniejszym okresie życia.

– Jeżeli któryś z odruchów nie zaniknie, to wtedy hamuje dalszy rozwój dziecka – podkreśla mgr Gardyjas.

Położna przypomina, jakie podstawowe odruchy są oceniane u noworodka:

•    objaw oczu lalki
„Ruchy gałek ocznych w płaszczyźnie poziomej. Podczas powolnego odwracania głowy w lewo i w prawo oczy nie podążają za ruchem głowy, ale odwracają się w stronę przeciwną. 
Zanika w połowie 2. miesiąca życia.”

•    chód automatyczny
„Dziecko podtrzymywane jest w pionie przez badającego, tak aby stopy dotykały podłoża, co wywołuje odruch kroczny, to jest wyprostowania nogi dotykającej podłoża i zgięcia przeciwnej. 
Zanika w połowie 2. miesiąca życia.”

•    odruch Babkina
„Jednoczesny uścisk na wewnętrzną powierzchnie obu dłoni powoduje otwarcie ust. 
Zanika w połowie 2. miesiąca życia.”

•    odruch ssania
„Rytmiczne ruchy ssania w odpowiedzi na wsunięcie palca do jamy ustnej noworodka. 
Zanika w połowie 3. miesiąca życia.”

•    odruch szukania
„Drażnienie okolicy kącika ust powoduje obrót głowy w kierunku bodźca i wysunięcie języka. 
Zanika do końca 3. miesiąca życia.”

•    odruch chwytny ręki i stopy
„W odpowiedzi na ucisk wewnętrznej powierzchni dłoni lub podeszwowej powierzchni stopy u nasady palców następuje zgięcie palców i objęcie palca badającego. 
Zanika między 6. a 12. miesiącem życia.”

•    odruch MORO
„Reakcja obronna noworodka. Powstaje na gwałtowny bodziec (hałas, wstrząs) rozłożenie rąk, a następnie ich przyciągnięcie. 
Zanika między 5. a 6. miesiącem życia.”

•    odruch Babińskiego
„W odpowiedzi na drażnienie bocznej części podeszwowej stopy w kierunku od palców do pięty następuje grzbietowe zgięcie palucha, zwykle z towarzyszącym zgięciem podeszwowym pozostałych palców. 
Zanika pod koniec 12. miesiąca życia.”

Karmienie piersią jak dodatkowy trymestr ciąży

Położne podczas wizyty patronażowej oceniają też warunki, w których żyje kobieta z dzieckiem.

– Wchodzimy w różne środowiska (…). Możemy zakładać niebieską kartę. Współpracujemy wtedy z pomocą społeczną – zaznacza mgr Gardyjas.

„Położna podstawowej opieki zdrowotnej w przypadku braku kontaktu z matką ocenia ryzyko zaniedbania lub niewydolności opiekuńczej, a jeżeli stwierdzi zaistnienie ryzyka, informuje jednostki organizacyjne pomocy społecznej właściwe ze względu na miejsce zamieszkania albo miejsce pobytu matki i noworodka o podejrzeniu zachowań mogących zagrażać bezpieczeństwu dziecka i matki” – brzmi przepis.