Przełom w diagnostyce i leczeniu choroby Alzheimera?

Coraz bliżej nam do przełomu w diagnostyce i leczeniu choroby Alzheimera, ale nie uda się to bez rozpoznania na wczesnym etapie, bo – jak zaznacza prof. dr hab. n. med. Alina Kułakowska, prezeska Polskiego Towarzystwa Neurologicznego – nowe terapie stosuje się właśnie wtedy.

PAP/Adam Warżawa

„Przez wiele lat dysponowaliśmy przede wszystkim lekami objawowymi łagodzącymi objawy otępienia. Obecnie po raz pierwszy pojawiły się terapie wpływające na jeden z mechanizmów rozwoju choroby, które mogą spowalniać jej postęp u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów” – zauważa prof. Kułakowska. „Trwają badania kolejnych cząsteczek, które wkrótce być może staną się kolejnymi lekami” – dodaje.

Chodzi o przeciwciała monoklonalne, które wpływają na zmniejszenie ilości złogów amyloidowych w mózgu. Nowe terapie antyamyloidowe nie zatrzymują rozwoju choroby i nie cofają symptomów klinicznych, ale mogą spowolnić jej postęp. Niewątpliwie są nadzieją dla terapii we wczesnym stadium. 

Choroba Alzheimera i inne zespoły otępienne: fakty, które warto znać

Zespoły otępienne, z których najbardziej znany to choroba Alzheimera, to coraz powszechniejszy problem obecnych czasów. Warto znać podstawowe fakty na temat tych zaburzeń oraz sytuacji osób bliskich chorego. Oni także cierpią.

„Nowe terapie mogą być stosowane wyłącznie u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi albo z łagodnym otępieniem w przebiegu choroby Alzheimera, po potwierdzeniu obecności patologii amyloidowej” – wyjaśnia prof. Kułakowska. 

Z kolei prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz, prezeska elektka Polskiego Towarzystwa Neurologicznego przytacza wyniki badań klinicznych.

„U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów we wczesnym, objawowym stadium choroby mogą one spowalniać pogarszanie się funkcji poznawczych i codziennego funkcjonowania o około 25–35 proc. w porównaniu z grupą placebo, zależnie od leku, badanej populacji i zastosowanej skali oceny. Jest to względne spowolnienie tempa postępu choroby, a nie poprawa sprawności o 25–35 proc” – podkreśla prof. Sienkiewicz-Jarosz.

Jednocześnie wyjaśnia, że w praktyce to szansa, by pacjent dłużej pozostawał w łagodniejszym stadium choroby.

„Wolniej narastają trudności z pamięcią, orientacją i wykonywaniem codziennych czynności, takich jak planowanie dnia, przygotowywanie posiłków, przyjmowanie leków czy zarządzanie finansami, a zależność od pomocy innych osób może pojawić się później” – wylicza specjalistka. Dodaje, że co prawda wyniki przedłużonych faz badań klinicznych wskazują, że kontynuowanie terapii utrzymuje te korzyści, ale praktyka w tym zakresie jest jeszcze ograniczona, dlatego „długoterminowy wpływ tych terapii na czas samodzielnego funkcjonowania pacjentów wymaga dalszej oceny”.

Badanie PrevenTron: czy powstrzymamy chorobę Alzheimera jeszcze przed wyraźnymi objawami

W Wielkiej Brytanii ruszyło międzynarodowe badanie leku trontinemab, by sprawdzić, czy pozwoli powstrzymać lub opóźnić rozwój choroby Alzheimera u osób, które nie mają jeszcze jej objawów, ale markery krwi wskazują, że na nią zachorują. Badanie potrwa od czterech do sześciu lat.

W Polsce ogromnym ograniczeniem dla możliwości terapeutycznych jest zbyt późne rozpoznawanie choroby. Prof. Kułakowska podkreśla, że spora część pacjentów diagnozowanych jest dopiero wtedy, gdy zaburzenia poznawcze ograniczają już ich funkcjonowanie. W kontekście wczesnego rozpoznania nie chodzi jedynie o leczenie farmakologiczne, ale również o to, by dłużej móc świadomie podejmować decyzje i maksymalnie opóźnić postęp choroby, wprowadzić wczesną rehabilitację i aktywności, które aktywizują mózg.

Według danych epidemiologicznych opublikowanych przez Alzheimer Europe na początku 2026 roku choroby otępienne w Polsce ma 618 tys. osób, w tym ok. 60–70 proc. cierpi na chorobę Alzheimera. Prof. dr hab. n. med. Alina Kułakowska zwraca jednak uwagę, że formalnie rozpoznanych i leczących się jest zdecydowanie mniej. 

„Leki obecnie zarejestrowane i refundowane w Polsce przyjmuje tylko ok. 130 tys. chorych. Wskazuje to na istotny problem niedodiagnozowania chorób otępiennych” – wskazuje prof. Kułakowska. 

Światowy Dzień Choroby Alzheimera przypada na 21 września.

Infolinia „Helpline” nie tylko dla osób żyjących z chorobą Alzheimera

Pod numerem 800 201 801 osoby żyjące z chorobą Alzheimera i innymi chorobami otępiennymi oraz osoby im towarzyszące mogą uzyskać bezpłatne wsparcie m.in. psychologa, prawnika czy terapeuty zajęciowego. 14 kwietnia ruszyła ogólnopolska kampania informacyjno-edukacyjna, by ułatwić przejście przez systemowy labirynt.

oprac. Klaudia Torchała