Depresja może mieć wiele typów
Autor: Marek Matacz
Według nowych analiz może istnieć wiele typów depresji różniących się m.in. pracą mózgu, objawami, a co może najważniejsze – reakcją na leczenie. Może to oznaczać, że za jakiś czas, m.in. na podstawie badań mózgu i testów genetycznych, terapię będzie można lepiej dopasować do indywidualnych potrzeb.
Zegar biologiczny bywa ważny w depresji
Na łamach „The British Journal of Psychiatry” specjaliści z University of Sydney donieśli, że niektóre osoby mogą cierpieć na nietypowy rodzaj depresji związany z rozregulowanym zegarem dobowym.
Badacze przeanalizowali dane kliniczne i genetyczne dotyczące ponad 10 tys. cierpiących na depresję mieszkańców Australii. Jak informują, u ponad 2,6 tys. uczestników zidentyfikowali nowy podtyp choroby. Charakteryzował się on m.in. skłonnością do późnego chodzenia spać, wydłużonym snem, silnym zmęczeniem po przebudzeniu oraz sezonowymi zmianami nasilenia objawów. Ponadto u tych osób choroba częściej pojawiała się w młodszym wieku i miała cięższy przebieg.
Co istotne, osoby z tym podtypem gorzej reagowały na powszechnie stosowane leki, takie jak inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), a także częściej doświadczały działań niepożądanych związanych z przyjmowaniem tych środków. Zdaniem ekspertów lepszym rozwiązaniem mogą być w ich przypadku terapie oddziałujące na zegar biologiczny, czyli np. fototerapia lub preparaty z melatoniną. Autorzy podkreślają, że wyniki dotyczące leczenia wymagają potwierdzenia w kolejnych testach.
„W naszym badaniu zidentyfikowaliśmy depresję okołodobową jako nowy podtyp, występujący u około jednej czwartej badanych osób z ciężką, nawracającą lub przewlekłą depresją” – mówi dr Emiliana Tonini z Brain and Mind Centre na University of Sydney, pierwsza autorka publikacji. „Depresja nie jest jednorodną chorobą. Poznanie cech jej różnych podtypów może pozwolić chorym na wcześniejszy dostęp do terapii, które będą dla nich najskuteczniejsze” – podkreśla.
Podtypów depresji może być dużo więcej
Tymczasem naukowcy ze Stanford University wskazują większą liczbę biologicznych podtypów depresji. W badaniu opisanym na łamach „Nature Medicine” przeanalizowali oni obrazy mózgów ponad 800 osób cierpiących na depresję i powiązane z nią zaburzenia lękowe, a także prawie 140 zdrowych ochotników. Korzystając z funkcjonalnego rezonansu magnetycznego i sztucznej inteligencji, wyodrębnili sześć biotypów różniących się aktywnością i połączeniami między określonymi obszarami mózgu.
Badacze zauważyli nie tylko różnice w pracy mózgu. Towarzyszyły im rozbieżności w objawach i funkcjonowaniu poznawczym. Co szczególnie istotne, u 250 pacjentów przeanalizowali również odpowiedź na leczenie. W tym przypadku także odkryli istotne dane. Okazało się na przykład, że osoby ze zwiększoną aktywnością obszarów mózgu uczestniczących w kontroli poznawczej lepiej reagowały na przepisywany często lek – wenlafaksynę, a pacjenci ze wzmożoną łącznością pewnych sieci mózgowych – na terapię behawioralną. Z kolei pacjenci z osłabionymi połączeniami w sieci neuronalnej odpowiedzialnej za uwagę odnosili z tego typu terapii mniejsze korzyści.
„Nasze wyniki potwierdzają wartość nowej, opartej na założeniach teoretycznych metody wyodrębniania biologicznych podtypów depresji. Jednocześnie wskazują obiecującą drogę rozwoju psychiatrii precyzyjnej, która mogłaby oferować lepsze dobieranie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjentów” – piszą autorzy publikacji.
Od rodzaju depresji zależeć mogą reakcje na leczenie
O różnicach w leczeniu odmiennych biologicznych podtypów depresji donieśli także naukowcy z chińskiego Tianjin Medical University. W badaniu przedstawionym na łamach periodyku „Molecular Psychiatry” przeanalizowali dane dotyczące aktywności mózgu ponad 1,2 tys. pacjentów z depresją oraz ponad 1,6 tys. zdrowych ochotników. Korzystając z metod obrazowania mózgu i zaawansowanych metod analizy danych, wyróżnili dwa podtypy choroby, które charakteryzują się przeciwstawnymi wzorcami połączeń między sieciami mózgowymi.
Badacze odkryli przy tym, że rozpoznane przez nich podtypy różnią się reakcją na terapię prowadzoną z pomocą przezczaszkowej stymulacji magnetycznej (rTMS). Mowa o leczeniu wykorzystującym impulsy magnetyczne do pobudzania określonych obszarów mózgu. U pacjentów należących do drugiego podtypu zaobserwowano istotne zmniejszenie anhedonii, czyli utraty zdolności odczuwania przyjemności, podczas gdy w pierwszej grupie nie zauważono poprawy na podobnym poziomie.
Zdaniem naukowców wyniki wskazują, że opisana przez nich analiza połączeń między obszarami mózgu może w przyszłości wspierać wybór odpowiedniej terapii.
Brakuje spójnego modelu odmian depresji
Z tych odkryć wyłania się pewien obraz, choć trzeba otwarcie przyznać, że nie jest jeszcze całkiem jasny. Pokazuje to opublikowany na łamach pisma „Biological Psychiatry” przegląd badań przeprowadzony przez zespół z Beijing Normal University. Przeanalizowano w nim odkrycia dokonane z wykorzystaniem różnych metod obrazowania mózgu, w tym analiz jego budowy, aktywności i połączeń między poszczególnymi rejonami.
Jak wskazują eksperci, część wyników jest zbieżna, jednak poszczególne zespoły badawcze uzyskują także odmienne klasyfikacje depresji. Brakuje zatem jeszcze jednej, powszechnie uznanej metody wyróżniania jej biologicznych podtypów. Według autorów przeglądu potrzebne będą dalsze badania prowadzone na dużych grupach pacjentów z uwzględnieniem różnorodnych danych – neuroobrazowych, genetycznych, fizjologicznych i środowiskowych.
Wiele wskazuje, że depresja może być mocno niejednorodną chorobą. To pod pewnym względem dobra wiadomość. Dokładne poznanie jej podtypów i ich reakcji na różne terapie może znacząco pomóc w dopasowaniu leczenia do potrzeb danej osoby. Może to oznaczać szybciej działające leczenie, mniejsze ryzyko skutków ubocznych i przede wszystkim – wyższą skuteczność.
