Zasada mierzenia ciśnienia tętniczego. Na której ręce?
Autorka: Klaudia Torchała
Nadciśnienie tętnicze – przewlekła choroba układu krążenia – nie boli, a może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych: udaru mózgu, zawału serca, niewydolności nerek. Dlatego trzeba nie tylko regularnie je mierzyć, ale też zgodnie z pewnymi zasadami. Jeden pomiar nie wystarcza do stwierdzenia choroby.
Serce jest pompą pracującą w trzech fazach trwających ok. 0,8 s: skurcz przedsionków, skurcz komór i rozkurcz. Nacisk krwi na ściany naczyń krwionośnych związany jest z fazą pracy serca. Gdy serce wypycha krew do tętnic (skurcz), ciśnienie liczone milimetrach słupa rtęci (mm Hg) osiąga górną granicę, gdy rozkurcza – najniższą.
Serce: hydraulika i elektryka
Serce to nie tylko mięsień. To elektromechaniczna pompa, która reguluje rytm i w każdej chwili może zdecydować, ile krwi trafi do mózgu, a ile do mięśni. Serce nie potrzebuje sygnału z mózgu, by zacząć bić. Samo generuje impulsy elektryczne, które napędzają jego skurcze i pozwalają krwi krążyć w całym organizmie.
Podwyższone ciśnienie a nadciśnienie
Przyjmuje się, że w spoczynku u dorosłego człowieka ciśnienie skurczowe powinno wynosić 110–130 mm Hg, a rozkurczowe 65–80 mm Hg. Zgodnie wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (2024), gdy ciśnienie skurczowe utrzymuje się w granicach 120–139 mm Hg lub rozkurczowe 70–89 mm, mówi się o podwyższonym ciśnieniu. Z kolei z nadciśnieniem mamy do czynienia, gdy jego górna wartość przekracza 140 mm Hg albo dolna 90 mm Hg. Szacuje się, że w Polsce ten problem dotyczy 3 mln osób.
Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie krwi?
Nie wystarczy jednorazowy pomiar w gabinecie, by zdiagnozować problem. Pacjent najczęściej proszony jest o prowadzenie regularnych pomiarów w domu za pomocą walidowanego urządzenia (zwykle mankietu oscylometrycznego na ramię) i zapisywanie wartości w dzienniczku, by lekarz mógł je zweryfikować podczas kolejnej wizyty. Warto wtedy pamiętać o kilku zasadach.
30 minut przed pomiarem nie powinno się pić kawy ani palić tytoniu. Ciśnienie najlepiej mierzyć rano na czczo, zanim zażyjemy leki, oraz wieczorem. O stałych porach. Wykonać dwa pomiary w odstępie 1–2 minut, co najmniej przez 3–7 dni.
„Pod koniec okresu pomiarowego wszystkie odczyty są uśredniane. Jeśli średnia z 3 dni jest zbliżona do progu leczenia, pomiary należy kontynuować przez pełne 7 dni” – podkreślają eksperci ESC.
Mankiet zakłada się na nagie ramię, powyżej ok. 1,5 cm od zgięcia łokcia, na wysokości serca. Ręka powinna być oparta swobodnie na stole, a plecy podparte wygodnie na krześle. Przed pomiarem należy pozostawać w wygodnej pozycji siedzącej przez 5 minut. Ciśnieniomierz powinien być walidowany, a mankiet odpowiednio dobrany względem obwodu ramienia.
„Długość poduszki powinna wynosić 75–100 proc., a szerokość 35–50 proc. obwodu ramienia. Obwód ramienia można zmierzyć w punkcie środkowym między wyrostkiem łokciowym a wyrostkiem barkowym, ale wiele mankietów zawiera oznaczenia rozmiaru” – podkreślają eksperci Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC).
Nowe spojrzenie na nadciśnienie
Nadciśnienie od lat uchodzi za chorobę przewidywalną: sól, stres, wiek, geny. Tymczasem najnowsze badania podważają ten schemat i pokazują, że ciśnienie krwi kształtuje bardziej złożona sieć procesów, niż sądzono jeszcze dekadę temu. Zmienia to sposób myślenia zarówno o przyczynach choroby, jak i o tym, komu i kiedy należy ją diagnozować.
Na której ręce dokonywać pomiarów ciśnienia tętniczego?
Ręka, na której mierzymy ciśnienie, ma znaczenie. Na początku warto wykonać go kilka razy na obu, by ustalić, na której przyjmuje wyższe wartości, i wybrać do pomiaru właśnie tę. Różnice nie powinny być duże.
„Podstawowa zasada jest jednak prosta: za miarodajny zawsze uznaje się wyższy wynik. Dlatego do regularnego monitorowania należy wybrać tę rękę, na której ciśnienie jest systematycznie wyższe, co gwarantuje spójność kolejnych pomiarów” – podkreślają eksperci Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego.
Praktyczna wskazówka – wygodniej mierzyć ciśnienie na ręce niedominującej, czyli osoby leworęczne na prawej, a praworęczne na lewej – pod warunkiem, że właśnie na tej ręce ciśnienie osiąga wyższe wartości.
