Ocena efektów promocji zdrowia personelu
Jak w zakładach pracy wyjść z pułapki „robimy, bo modne” i zacząć mierzyć realne rezultaty działań prozdrowotnych?
Dlaczego ewaluacja efektów działań wellbeingowych jest ważna?
W przestrzeni publicznej często pojawiają się ogólne, perswazyjne dane, mówiące o tym, że każdy dolar zainwestowany w firmie w zdrowie pracowników przynosi zwrot w wysokości kilku dolarów. Informacje takie, oparte o analizy naukowe, są niewątpliwie potrzebne, bo mają potencjał by przekonywać pracodawców do inwestowania w zdrowie. Jednak dla sceptycznie nastawionych menadżerów najważniejsze jest pytanie: czy nasza firma rzeczywiście czerpie korzyści z tego rodzaju działań? Ewaluacja efektów inwestowania w zdrowie/dobrostan (wellbeing) w poszczególnych organizacjach jest kluczowa, aby móc w odpowiedzialny sposób mówić o korzyściach zdrowotnych (np. mniejszym ryzyku chorób, wzmocnieniu energii i lepszym samopoczuciu pracowników, zwiększeniu ich dbałości o własne zdrowie), społecznych (m.in. poprawie relacji w firmie, mniejszej liczbie konfliktów między pracowników) i biznesowych (jak np. redukcji absencji, prezentyzmu i fluktuacji, wzroście produktywności i zaangażowania, oszczędnościach kapitałowych oraz poprawie wizerunku firmy). Ewaluacja pozwala wyjść poza działania "bezrefleksyjne" i "niecelowe", wdrażane na fali mody na wellbeing, i przekształcić je w strategiczny proces promocji zdrowia w organizacji.
Czy firmy w Polsce oceniają efekty działań prozdrowotnych?
Badanie prowadzone przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera (IMP) w reprezentacji średnich i dużych zakładów pracy w Polsce jesienią 2024 roku wskazuje, że pomimo powszechnego wdrażania różnych działań prozdrowotnych, faktyczne zainteresowanie ewaluacją ich efektów jest na niskim poziomie. Aż ¼ organizacji, które realizują takie działania, nie zauważa żadnego ich pozytywnego skutku. Zauważane efekty najczęściej dotyczą (częściej niż w co drugiej organizacji) poprawy współpracy w zespołach pracowniczych, wzrostu wydajności pracy i lepszego wizerunku publicznego. Relatywnie mało firm (39 proc.) obserwuje natomiast bezpośrednie efekty zdrowotne, jak poprawę zdrowia, kondycji, samopoczucia personelu. Wśród zakładów pracy deklarujących wystąpienie jakiegoś pozytywnego efektu, tylko nieliczne mają to w jakikolwiek sposób potwierdzone (zmierzone, udokumentowane). Przykładowo, dowodami na poprawę zdrowia, kondycji bądź samopoczucia personelu dysponuje zaledwie co czwarta firma, która deklaruje wystąpienie takich efektów. Jest to zaledwie co dziesiąty zakład pracy spośród ogółu podmiotów biorących udział
w badaniu. Bardzo mało firm zbiera dane wyjściowe do oceny efektów wdrożonych działań. Tylko 8 proc. organizacji analizuje zbiorcze dane o stanie zdrowia personelu, a 12 proc. zbiera informacje, czego pracownicy oczekują od firmy w sprawach dotyczących zdrowia (np. z wykorzystaniem anonimowych ankiet, w oparciu o raporty dostawców usług medycznych czy rozmowy z pracownikami). Niewiele częściej niż co piąta organizacja monitoruje przebieg swoich działań prozdrowotnych, w tym opinie pracowników na ich temat, poziom uczestnictwa czy przyczyny sukcesów i niepowodzeń. Tylko co czwarta organizacja próbuje oceniać relacje korzyści i kosztów promocji zdrowia swoich załóg. Brak systematycznego podejścia do ewaluacji (diagnoza, monitoring, ocena efektów) często prowadzi do działań "na oślep", bez świadomości celu, a w konsekwencji do braku zauważalnych korzyści.
Kwestionariusz do oceny efektów działań prozdrowotnych w zakładach pracy
W odpowiedzi na tego rodzaju wyzwania eksperci z Krajowego Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy IMP opracowali Kwestionariusz do oceny efektów działań prozdrowotnych w zakładach pracy. Głównymi jego adresatami są pracodawcy, reprezentanci zarządu/kierownictwa oraz menedżerowie zarządzający kapitałem ludzkim i zdrowiem w organizacji. Narzędzie ma za zadanie pomóc firmom w przeprowadzeniu jakościowej, „miękkiej” oceny stopnia osiągnięcia kluczowych wartości i w określeniu roli, jaką działania prozdrowotne odegrały w ich realizacji. Służy on stymulowaniu refleksji zarówno nad zdrowotnymi efektami promocji zdrowia, jak i szerzej nad zjawiskami społeczno-gospodarczymi, które są ważne dla funkcjonowania organizacji. Pomaga w identyfikacji bezpośrednich skutków promocji zdrowia, jak i tych będących następstwem procesów organizacyjnych towarzyszących wdrożeniu.
Kwestionariusz uwzględnia aż 26 potencjalnych efektów promocji zdrowia (z możliwością uzupełnienia listy). Praca z kwestionariuszem jest czteroetapowa. Pierwszy polega na rozpoznaniu kluczowych wartości lub wyzwań w danej organizacji. W drugim idzie o wskazanie spośród najistotniejszych wartości lub wyzwań tych, w zakresie których zaobserwowano pozytywne zmiany od czasu wdrożenia działań prozdrowotnych. W trzecim reprezentanci firmy wskazują, które z zaobserwowanych zmian są efektem działań prozdrowotnych. W ostatnim etapie idzie o określenie, które z uznanych efektów zostały udokumentowane (zbadane, zweryfikowane) w organizacji.
Zastosowanie kwestionariusza w zakładach pracy przynosi szereg korzyści. Umożliwia i stymuluje refleksję nad tym, czy wdrażane działania prozdrowotne przyczyniają się do osiągania istotnych dla firmy wartości i wyzwań, oraz czy zaobserwowane efekty są wystarczająco dobrze udokumentowane. Zaleca się, aby w ocenie efektów brał udział zespół wewnętrznych ekspertów, odzwierciedlający strukturę i złożoność organizacji (np. przedstawiciele zarządu, HR, BHP, związków zawodowych). Poprzez taką integrację różnych punktów widzenia, kwestionariusz pomaga wypracować i uzgodnić spójny obraz wpływu promocji zdrowia na funkcjonowanie firmy.
Wsparcie firm w ewaluacji działań wellbeingowych przez ekspertów Instytutu Medycyny Pracy
Dla firm, które chcą przeprowadzić analizę z wykorzystaniem narzędzia, IMP oferuje bezpłatne konsultacje w ramach działalności Centrum Konsultacyjnego. W trakcie spotkania z autorami kwestionariusza menedżerowie firm mogą uzyskać wsparcie informacyjne w organizacji badania, włączenia go w szerszy proces diagnozy sytuacji zdrowotnej i określenia celów działań wellbeingowych, interpretacji zebranych danych, sformułowaniu wniosków z analizy i przełożeniu ich na kolejne działania promujące zdrowie personelu.
Kwestionariusz wraz z opisem rekomendowanej metodyki analizy efektów promocji zdrowia z jego wykorzystaniem dostępny jest tutaj: https://pracanazdrowie.pl/wp-content/uploads/kwestionariusz-do-oceny-efektow.pdf
Zgłoszenia do udziału w bezpłatnych konsultacjach można składać poprzez formularz dostępny na stronie Centrum Konsultacyjnego: https://pracanazdrowie.pl/konsultacje/
Kwestionariusz oraz Centrum Konsultacyjne powstały w ramach zadania pt. ,,Edukacja w zakresie zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników oraz opracowanie i upowszechnienie instrumentów promujących zdrowie i zachowania prozdrowotne w środowisku pracy” realizowanego ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, finansowanego przez Ministra Zdrowia.
