Czy praca w późnym wieku wspiera zdrowie?
Autor: Marek Matacz
Życie zawodowe w późnym wieku może pomagać w dłuższym zachowaniu sprawności. Najnowsze badania sugerują, że praca może wspierać funkcje poznawcze i kondycję fizyczną seniorów, jednak jej wpływ nie jest jednoznaczny.
Zatrudnieni po 50. roku życia deklarują lepsze zdrowie
Jak wskazała ankieta przeprowadzona przez zespół z University of Michigan, praca w późniejszym wieku wiąże się w USA z lepszym zdrowiem. Według wyników, w grupie wiekowej od 50 lat, aktywnych zawodowo jest 63 proc. osób, a w wieku od 65 lat – 18 proc. Ponad dwie trzecie pracujących osób po 50. roku życia deklarowało, że praca korzystnie wpływa na ich zdrowie fizyczne, psychiczne lub ogólny dobrostan. Niemal połowa ankietowanych stwierdziła, że kluczowe znaczenie ma dawane im przez pracę poczucie sensu. Jednocześnie osoby, które nadal pracowały po ukończeniu 65. roku życia, częściej deklarowały, że praca ma bardzo pozytywny wpływ na ich zdrowie i dobrostan, a także zdecydowanie częściej zgadzały się ze stwierdzeniem, że praca utrzymuje ich mózg w dobrej formie.
Nie wszyscy byli jednak zadowoleni – wśród pracujących osób w wieku 50 lat i starszych 33 proc. stwierdziło, że ich praca ma negatywny wpływ na zdrowie fizyczne, a 29 proc., że negatywnie oddziałuje na ich zdrowie psychiczne.
„Nasze postrzeganie pracy po 65. roku życia z czasem się zmieniło, a te dane sugerują, że większość starszych osób, które po osiągnięciu tradycyjnego wieku emerytalnego nadal są zdolne do pracy, czerpie z tego korzyści zdrowotne” – mówi kierujący badaniem prof. Jeffrey Kullgren. „W miarę jak coraz lepiej rozumiemy, w jaki sposób samotność, brak więzi społecznych i izolacja splatają się ze zdrowiem fizycznym i psychicznym starszych osób, rola pracy staje się istotną kwestią do rozważenia” – podkreśla.
Naukowcy zwracają też uwagę na przeszkody utrudniające podjęcie czy kontynuowanie pracy. Ogółem 39 proc. wszystkich starszych osób, które nie były na emeryturze – niezależnie od tego, czy pracowały zarobkowo, czy nie – wskazało co najmniej jedną barierę utrudniającą im pracę. Wiele osób wymieniało kilka takich przeszkód. Wśród tych, którzy nie pracowali, ale nie byli jeszcze emerytami, odsetek zgłaszających przynajmniej jedną barierę był bardzo wysoki – wynosił ponad 80 proc.
Do najważniejszych przeszkód należały niepełnosprawność, przewlekła choroba lub zły stan zdrowia (29 proc. wszystkich starszych osób niebędących na emeryturze), brak odpowiedniego szkolenia, umiejętności lub doświadczenia (13 proc.), ograniczone możliwości transportu (11 proc.), opieka nad inną dorosłą osobą (8 proc.), opieka nad dzieckiem lub wnukiem (5 proc.) oraz wcześniejsze skazanie lub postępowanie prawne (3 proc.).
Praca w późnym wieku wspiera intelekt
Wyniki te w dużej mierze zgadzają się z rezultatami uzyskanymi przez zespół z Tokyo Metropolitan Institute for Geriatrics and Gerontology. Naukowcy opublikowali systematyczny przegląd badań na temat związku między zatrudnieniem seniorów a stanem ich zdolności poznawczych. Jak podkreślają badacze, stanowią one jeden z filarów niezależności oraz wysokiej jakości życia. Po znalezieniu ponad 76 tys. rekordów w bazach z naukowymi badaniami, eksperci do swojej analizy włączyli sześć publikacji. Cztery z nich dotyczyły krajów azjatyckich, a dwie – USA. Jak informują naukowcy, pięć badań wykazało związek między pracą w późniejszym okresie życia i niższym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych.
„Rezultaty tego przeglądu sugerują, że zatrudnienie starszych osób było z czasem pozytywnie związane z funkcjami poznawczymi” – podsumowują autorzy pracy opublikowanej w piśmie „Geriatrics & Gerontology International”.
Dłuższa praca może służyć kobietom
Badacze z University of Manchester dokładniej sprawdzili zależności przyczynowe między pracą w późniejszym wieku a zdrowiem. Wykorzystali w tym celu zmianę przepisów emerytalnych wprowadzoną w Anglii w latach 2010-2017, w wyniku której o 11 proc. wzrosło zatrudnienie kobiet w wieku od 60 do 63 lat. Wyniki wskazały, że kobiety pracujące dłużej osiągały lepsze rezultaty w testach funkcji poznawczych, a korzyści te były szczególnie widoczne u kobiet niebędących w związkach. Jednocześnie badanie pokazało poprawę mobilności fizycznej – uczestniczki szybciej chodziły i rzadziej zgłaszały trudności z poruszaniem się.
10 wskazówek dla seniorów, jak dbać o zdrowie
Postępy w medycynie sprawiają, że żyjemy dłużej, a wiele chorób wcześniej śmiertelnych, dziś stało się przewlekłymi. To niesie jednak ze sobą również wyzwania – wielochorobowość u seniorów to dziś norma, a nie wyjątek. Zdaniem specjalistów trzeba wprowadzić zmiany do opieki nad seniorami, by dłuższe życie nie było udręką.
Autorzy zwracają jednak uwagę, że znaczenie miał charakter wykonywanej pracy. Otóż w przypadku pracy siedzącej odnotowano spadek szybkości chodu, co może wynikać z mniejszej codziennej aktywności ruchowej. Oznacza to, że korzystny wpływ dalszej pracy w starszym wieku może zależeć nie tylko od samego faktu zatrudnienia, ale także od warunków i rodzaju obowiązków.
„Osoby odpowiedzialne za kształtowanie polityki publicznej powinny rozważyć promowanie takich form pracy, które są korzystne dla zdrowia” – zauważają naukowcy.
Skutki powrotu do pracy po emeryturze
Naukowcy z japońskiego Nanzan University, w badaniu z udziałem ponad 11 tys. osób w wieku od 50 lat sprawdzili natomiast przyczynowe zależności między ciągłym zatrudnieniem, przejściem na pełną emeryturę oraz powrotem do pracy po przejściu na emeryturę i zdrowiem. Badanie pokazało, że powrót do pracy po pełnej emeryturze, w porównaniu z pozostaniem na pełnej emeryturze, wiązał się z gorszym zdrowiem psychicznym, ale bez istotnej różnicy w zdrowiu fizycznym. Negatywne skutki psychiczne odczuwali szczególnie mężczyźni, pracownicy umysłowi oraz osoby mniej zamożne.
Tymczasem badanie przeprowadzone w National Taiwan University przyniosło inne wyniki. Naukowcy sprawdzili wpływ emerytury i ponownego zatrudnienia na zdrowie fizyczne, psychiczne oraz życie społeczne. Tym razem emerytura wiązała się z gorszym zdrowiem fizycznym, podczas gdy powrót do pracy, szczególnie na pełen etat wiązał się z lepszymi wynikami w sferze fizycznej. Autorzy nie stwierdzili spójnych korzyści dla zdrowia psychicznego. Praca w niepełnym wymiarze miała natomiast związek z rozszerzeniem sieci społecznych.
„Przejście na emeryturę miało związek z pogorszeniem zdrowia fizycznego, natomiast ponowne podjęcie pracy, zwłaszcza w pełnym wymiarze, działało ochronnie. Polityki publiczne powinny być dostosowane do zróżnicowanych potrzeb emerytów, z uwzględnieniem wieku, płci i przyczyn przejścia na emeryturę, aby wspierać zdrowsze starzenie się w różnych grupach populacji” – podsumowują naukowcy.
Łącznie badania naukowe sugerują więc, że praca w starszym wieku może być częścią strategii zachowania zdrowia, choć nie jest ani z definicji korzystna, ani szkodliwa. Znaczenie mogą mieć takie elementy, jak forma zatrudnienia, wymiar pracy, moment zakończenia kariery zawodowej, kultura pracy oraz to, czy oceniamy przede wszystkim sprawność fizyczną, funkcje poznawcze, czy dobrostan psychiczny.
