Zdrowa grasica, niższe ryzyko śmierci

Im lepiej zachowana grasica, tym mniejsze ryzyko zgonu – wynika z analizy ponad 25 tys. badań tomografii komputerowej. Naukowcy wykorzystali sztuczną inteligencję, by ocenić kondycję tego niewielkiego, ale ważnego dla odporności narządu.

Dotychczas uważano, że po okresie dojrzewania grasica staje się narządem o marginalnym znaczeniu. Tymczasem nowe badanie, w którym sztuczna inteligencja przeanalizowała ponad 25 tys. tomografii komputerowych, sugeruje coś zupełnie innego. Osoby, u których grasica zachowała więcej czynnej tkanki, miały aż o 50 proc. niższe ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny. Wyniki wzmacniają przekonanie, że tempo starzenia się układu odpornościowego może być jednym z najważniejszych wyznaczników długości życia.

Przez większość życia niewiele o niej myślimy. Grasica, niewielki narząd położony za mostkiem, znana jest głównie studentom medycyny i immunologom. To właśnie tutaj dojrzewają limfocyty T – komórki, które uczą się odróżniać własne tkanki od obcych oraz rozpoznawać wirusy, bakterie i komórki nowotworowe. Bez sprawnie działającej grasicy układ odpornościowy nie potrafiłby prawidłowo funkcjonować.

Od dawna wiadomo jednak, że wraz z wiekiem grasica stopniowo zanika. Proces ten, nazywany inwolucją grasicy, rozpoczyna się już po okresie dojrzewania. Czynna tkanka limfatyczna jest stopniowo zastępowana przez tkankę tłuszczową. Przez lata sądzono, że jest to nieunikniony element starzenia i nie ma większego znaczenia klinicznego.

Nowe badanie opublikowane w "Nature" w 2026 r. pod tytułem "Thymic health consequences in adults" pokazuje jednak, że tempo tego procesu może mieć ogromne znaczenie dla zdrowia.

Naukowcy opracowali algorytm sztucznej inteligencji zdolny do automatycznej oceny wyglądu grasicy na tomografii komputerowej klatki piersiowej. Następnie wykorzystali go do analizy ponad 25 tys. badań wykonanych u dorosłych pacjentów.

Program oceniał, ile czynnej tkanki grasicy pozostało u poszczególnych osób, a następnie badacze porównali te wyniki z danymi dotyczącymi stanu zdrowia i przeżycia w kolejnych latach.

Najbardziej uderzający okazał się związek między zachowaną strukturą grasicy a śmiertelnością. Osoby z lepiej zachowaną grasicą miały około 50 proc. niższe ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny niż pacjenci, u których narząd niemal całkowicie uległ stłuszczeniu. Zależność utrzymywała się nawet po uwzględnieniu wieku, płci i innych czynników wpływających na zdrowie.

Dlaczego grasica jest tak ważna?

Grasica jest swego rodzaju "szkołą" dla limfocytów T. To tutaj uczą się rozpoznawać zagrożenia oraz tolerować własne tkanki organizmu.

Z wiekiem produkcja nowych limfocytów T wyraźnie maleje. Układ odpornościowy coraz bardziej polega na starszych komórkach pamięci immunologicznej, które gorzej odpowiadają na nowe infekcje. To jeden z powodów, dla których osoby starsze ciężej przechodzą choroby zakaźne i słabiej reagują na szczepienia. Proces ten określa się mianem immunosenescencji, czyli starzenia układu odpornościowego. Coraz więcej badań wskazuje, że immunosenescencja zwiększa nie tylko podatność na infekcje, ale również ryzyko rozwoju nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych, a nawet demencji.

Nie tylko infekcje

Autorzy badania podkreślają, że grasica może być swoistym biomarkerem biologicznego wieku organizmu.

Dwie osoby mające tyle samo lat metrykalnych mogą różnić się stopniem zachowania tego narządu. U jednej grasica może nadal zawierać znaczną ilość czynnej tkanki, podczas gdy u drugiej niemal całkowicie została zastąpiona tłuszczem. Może to częściowo tłumaczyć, dlaczego niektórzy siedemdziesięciolatkowie zachowują bardzo dobrą odporność i rzadko chorują, podczas gdy inni zmagają się z nawracającymi infekcjami i licznymi chorobami przewlekłymi. Badanie sugeruje, że stan grasicy odzwierciedla ogólną kondycję układu odpornościowego, a pośrednio również tempo starzenia całego organizmu.

Ocena grasicy na tomografii komputerowej nie jest nowym badaniem, jednak w praktyce klinicznej radiolodzy rzadko zwracają na nią szczególną uwagę u dorosłych. Sztuczna inteligencja pozwala przeanalizować dziesiątki tysięcy obrazów w sposób powtarzalny i bardzo precyzyjny. Dzięki temu można wychwycić subtelne zależności, których pojedynczy lekarz nie byłby w stanie zauważyć.Autorzy podkreślają, że podobne algorytmy mogą w przyszłości automatycznie oceniać biologiczny wiek pacjenta na podstawie badań obrazowych wykonywanych z zupełnie innych powodów.

Czy można odmłodzić grasicę?

Eksperymenty prowadzone na zwierzętach pokazują, że pewne hormony, czynniki wzrostu czy interwencje metaboliczne mogą częściowo odbudowywać czynność grasicy. Prowadzono również niewielkie badania kliniczne sugerujące, że niektóre terapie hormonalne mogą sprzyjać regeneracji tego narządu. Na razie jednak nie istnieje żadna metoda, którą można byłoby rutynowo stosować w celu "odmładzania" grasicy.

Znacznie lepiej udokumentowany wpływ mają natomiast czynniki stylu życia. Regularna aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, unikanie palenia tytoniu oraz przewlekłego stanu zapalnego sprzyjają wolniejszemu starzeniu układu odpornościowego. Choć nie wiadomo, w jakim stopniu chronią samą grasicę, wiadomo, że poprawiają funkcjonowanie odporności i zmniejszają ryzyko wielu chorób przewlekłych.

Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter obserwacyjny. Oznacza to, że nie dowodzi, iż lepiej zachowana grasica sama w sobie wydłuża życie. Bardziej prawdopodobne jest, że stan narządu odzwierciedla ogólną kondycję organizmu i tempo jego starzenia. Jeżeli jednak kolejne badania potwierdzą te wyniki, ocena grasicy może stać się prostym wskaźnikiem biologicznego wieku, pomagającym identyfikować osoby szczególnie narażone na rozwój chorób związanych ze starzeniem.