Morwa czarna, morwa biała

Rozpoczął się sezon na morwę – owoc mniej znany, ale coraz lepiej opisany w badaniach naukowych. Zarówno morwa biała, jak i czarna zawierają substancje, które mogą mieć znaczenie dla zdrowia i profilaktyki chorób metabolicznych.

Adobe Stock
Adobe Stock

Morwa przez długie lata kojarzona była przede wszystkim z hodowlą jedwabników, rzadziej z kuchnią, jeszcze rzadziej z profilaktyką zdrowotną. Dziś wraca do łask jako owoc o zaskakująco bogatym potencjale biologicznym. Zarówno morwa biała, jak i morwa czarna są przedmiotem wielu badań naukowych, które analizują ich skład chemiczny oraz możliwe działanie na organizm człowieka. Choć różnią się kolorem, smakiem i koncentracją związków bioaktywnych, łączy je jedno: są bardzo zdrowe i smaczne.

Rodzaj Morus obejmuje kilkanaście gatunków drzew liściastych, z których największe znaczenie użytkowe mają morwa biała (Morus alba) i morwa czarna (Morus nigra). Ich owoce – botanicznie będące owocostanami – od wieków wykorzystywano w kuchniach Azji, Bliskiego Wschodu i południowej Europy. Tradycyjne systemy medycyny ludowej przypisywały im działanie wzmacniające, „ochładzające” i wspierające trawienie. Współczesna nauka nie operuje już tym językiem, ale także potwierdza, że owoce morwy zawierają związki mogące wpływać na kluczowe procesy metaboliczne.

Z dietetycznego punktu widzenia owoce morwy są interesującym źródłem polifenoli, w tym antocyjanów, flawonoli i kwasów fenolowych. To właśnie te związki odpowiadają za ich aktywność antyoksydacyjną. Przegląd opublikowany w czasopiśmie „Antioxidants” wskazuje, że ekstrakty z owoców morwy skutecznie neutralizują wolne rodniki w testach laboratoryjnych, a intensywność tego działania jest szczególnie wysoka w przypadku morwy czarnej, której ciemna barwa świadczy o dużej zawartości antocyjanów. Autorzy podkreślają, że stres oksydacyjny odgrywa istotną rolę w rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, neurodegeneracyjnych i metabolicznych, dlatego dieta bogata w naturalne antyoksydanty może mieć znaczenie profilaktyczne.

Różnice między morwą białą a czarną nie ograniczają się do koloru. Badania porównawcze opublikowane w „Journal of Functional Foods” wykazały, że owoce morwy czarnej zawierają wyższe stężenia związków fenolowych i wykazują silniejsze działanie przeciwutleniające niż owoce morwy białej. Z kolei morwa biała częściej pojawia się w badaniach dotyczących metabolizmu glukozy, co częściowo wynika z jej długiej historii zastosowania w Azji jako surowca wspomagającego kontrolę poziomu cukru we krwi.

Zainteresowanie wpływem morwy na gospodarkę węglowodanową nie jest przypadkowe. Cukrzyca typu 2 i insulinooporność należą dziś do najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych w krajach wysokorozwiniętych. W przeglądzie opublikowanym w „Nutrients” autorzy opisują wyniki badań przedklinicznych i klinicznych sugerujących, że składniki morwy mogą ograniczać poposiłkowy wzrost glikemii oraz wpływać na wrażliwość tkanek na insulinę. Choć wiele z tych prac dotyczy liści morwy białej, owoce również wykazują aktywność biologiczną, między innymi poprzez obecność polifenoli modulujących działanie enzymów trawiennych i transporterów glukozy.

Warto podkreślić, że większość dostępnych danych pochodzi z badań laboratoryjnych lub niewielkich badań interwencyjnych. Naukowcy są zgodni co do tego, że nie można traktować owoców morwy jako alternatywy dla leczenia cukrzycy. Jednocześnie coraz częściej pojawia się teza, że ich regularne spożywanie jako elementu zbilansowanej diety może wspierać kontrolę metaboliczną, zwłaszcza u osób z grup ryzyka.

Podobnie ostrożne, ale obiecujące wnioski dotyczą wpływu morwy na gospodarkę lipidową. Badania na modelach zwierzęcych, opublikowane między innymi w „Journal of Agricultural and Food Chemistry”, wskazują, że ekstrakty z owoców morwy mogą obniżać stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL oraz poprawiać profil lipidowy. Mechanizmy tego działania wiązane są z obecnością antocyjanów i kwasu chlorogenowego, znanych z potencjalnego wpływu na metabolizm tłuszczów i funkcję śródbłonka naczyń.

Adobe

Żurawina – zabija bakterie, poprawia pamięć

Żurawina – niewielka, kwaśna i intensywnie czerwona – od wieków cieszy się opinią naturalnego remedium na różne dolegliwości. Dzięki badaniom naukowym wiemy, że zasłużenie. Żurawina nie tylko potrafi zwalczać bakterie, ale też może poprawiać pracę mózgu czy spowalniać pewne procesy związane ze starzeniem się. 

Kolejnym obszarem zainteresowania badaczy jest działanie przeciwzapalne morwy. Przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny uznawany jest dziś za jeden z kluczowych mechanizmów leżących u podstaw wielu chorób cywilizacyjnych. W pracy opublikowanej w „Food Chemistry” wykazano, że związki obecne w owocach morwy mogą hamować ekspresję prozapalnych cytokin w modelach komórkowych. Choć są to dane wstępne, wpisują się one w szerszy nurt badań nad rolą diety bogatej w polifenole w modulowaniu odpowiedzi zapalnej organizmu.

W literaturze naukowej pojawiają się również doniesienia dotyczące potencjalnego działania przeciwnowotworowego ekstraktów z morwy. Badania in vitro, opisywane między innymi w „Journal of Functional Foods”, sugerują, że niektóre związki fenolowe mogą hamować proliferację komórek nowotworowych i indukować apoptozę. Autorzy tych prac wyraźnie zaznaczają jednak, że są to wyniki badań laboratoryjnych, które nie mogą być bezpośrednio przenoszone na praktykę kliniczną ani traktowane jako dowód skuteczności w profilaktyce nowotworów u ludzi.

Z perspektywy żywieniowej owoce morwy mają kilka cech, które sprzyjają ich włączaniu do codziennej diety. Są stosunkowo niskokaloryczne, zawierają błonnik pokarmowy, witaminę C oraz składniki mineralne, takie jak potas i żelazo. Mogą być spożywane na surowo, suszone lub przetwarzane w postaci soków, konfitur i dodatków do produktów zbożowych. W badaniu opublikowanym w „Journal of Food Science” zwrócono uwagę, że sposób przetwarzania wpływa na zawartość związków bioaktywnych, co ma znaczenie przy ocenie ich wartości prozdrowotnej.

Eksperci podkreślają jednak, że nawet najlepiej przebadany owoc nie działa w oderwaniu od całego stylu życia. Morwa nie jest „superlekiem” ani cudownym środkiem zapobiegającym chorobom. Może natomiast stanowić element diety opartej na różnorodnych produktach roślinnych, której korzystny wpływ na zdrowie potwierdzają liczne badania.
 

Autorka

PAP

Luiza Łuniewska - Dziennikarka, reportażystka, redaktorka. Pisuje o wielkich triumfach medycyny i jej wstydliwych sekretach. Lubi nowinki z dziedziny genetyki. Była dziennikarką Życia Warszawy i Newsweeka, pracowała też w TVN i Superstacji. Jest absolwentką Instytutu Stosunków Międzynarodowych UW. Wielbicielka kotów dachowych i psów ras północnych.

ZOBACZ TEKSTY AUTORKI

ZOBACZ WIĘCEJ

  • Nietolerancja histaminy

    Ból głowy po kieliszku wina, zaczerwienienie twarzy po zjedzeniu sera, kołatanie serca po pomidorach, a do tego dolegliwości jelitowe, katar i swędzenie skóry. Takie objawy mogą mieć ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje. Jednym z możliwych wyjaśnień jest nietolerancja histaminy – przypuszczalny stan, w którym ilość histaminy dostarczanej z pożywieniem przekracza możliwości organizmu do jej rozkładania. Problem w tym, że naukowcy wciąż nie mają pewności, czy jest ona odrębną jednostką chorobową i jak ją wiarygodnie rozpoznawać.

  • Adobe Stock

    Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Konferencja Dietetyka XXI Wieku odbędzie się w najbliższą sobotę (21 listopada) w Łodzi. Uczestnicy będą mogli poszerzyć wiedzę na temat m.in. dietetyki hormonalnej, endometriozy, sukralozy. Dowiedzą się o najnowszych lekach na otyłość. Przewidziana jest również debata oksfordzka o probiotykach w gabinecie dietetyka.

  • zdj.PAP/Wojciech Pacewicz

    Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

    Wysoce przetworzona żywność bywa odpowiedzialna za znaczną część dziennej dawki energii dzieci. Tymczasem konsumpcja tego typu jedzenia nie tylko sprzyja problemom ze zdrowiem fizycznym, ale może mieć związek z reakcjami mózgu, problemami z emocjami i zachowaniem.

  • PAP/Andrzej Lange

    Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

    Zastąpienie tradycyjnej soli kuchennej taką wzbogaconą w potas może wpływać na ograniczenie chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłych chorób nerek – wynika z badania opublikowanego w „Nature” obejmującego osoby w wieku 25 lat i starsze z 193 krajów. Nie u wszystkich jednak takie rozwiązanie jest wskazane i bezpieczne.

NAJNOWSZE

  • IFPS

    Kongres pod hasłem „Bezpieczeństwo podstawą zdrowia Polaków”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Już w najbliższy poniedziałek, 23 listopada rozpocznie się trzydniowy Kongres „Zdrowie Polaków” organizowany w Światowym Centrum Słuchu w Kajetanach pod Warszawą. Jego ósma edycja poświęcona będzie bezpieczeństwu zdrowotnemu nie tylko w kontekście dostępu do diagnostyki i leczenia. W programie debaty dotyczące transformacji szpitalnictwa, bezpieczeństwa lekowego, przygotowania służb medycznych do sytuacji kryzysowych, cyberzagrożeń oraz profilaktyki.

  • Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Nietolerancja histaminy

  • Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

  • Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • AdobeStock

    Udar niszczy mózg, ale nauka potrafi go obudzić dzięki nowej metodzie neurorehabilitacji

    – Nawet po udarze mózg zachowuje zdolność do zmian i adaptacji. Dobrze dobrany trening może wspierać reorganizację sieci neuronalnych, dzięki której zachowane obszary mózgu pomagają kompensować skutki udaru – mówi dr hab. Aneta Szymaszek, neuropsycholożka związana z Centrum BrainCity w Instytucie Nenckiego PAN.

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP