Zdrowie w kolorze purpury

Na straganach i w ogrodach pojawiają się pierwsze jagody, borówki i porzeczki. To znak, że w Polsce rozpoczął się sezon na fioletowe owoce – jedne z najbogatszych naturalnych źródeł antyoksydantów, których regularne spożywanie może wspierać zdrowie na wielu poziomach.

 PAP/Darek Delmanowicz
PAP/Darek Delmanowicz

Fioletowe, granatowe i niemal czarne owoce coraz częściej pojawiają się w zaleceniach żywieniowych. Nie bez powodu – intensywna barwa jest sygnałem obecności antyoksydantów, czyli związków, które odgrywają istotną rolę w ochronie komórek przed uszkodzeniem. Badania naukowe wskazują, że regularne spożywanie owoców bogatych w te substancje może wspierać organizm w zapobieganiu wielu chorobom przewlekłym.

Antyoksydanty – naturalna linia obrony organizmu

Antyoksydanty, nazywane również przeciwutleniaczami, to związki zdolne do neutralizowania wolnych rodników. Wolne rodniki powstają w organizmie w sposób naturalny, m.in. w trakcie oddychania komórkowego, ale ich nadmiar może prowadzić do stresu oksydacyjnego. Zjawisko to wiązane jest z przyspieszonym starzeniem się organizmu oraz rozwojem chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2, chorób neurodegeneracyjnych i niektórych nowotworów.

Jak wynika z badań, kluczowe znaczenie ma równowaga pomiędzy ilością powstających wolnych rodników a zdolnością organizmu do ich neutralizacji. Dieta bogata w naturalne antyoksydanty może wspierać ten mechanizm, choć – jak podkreślają eksperci – nie zastępuje leczenia ani zdrowego stylu życia.

W owocach szczególną rolę odgrywają polifenole, w tym antocyjany, flawonoidy i proantocyjanidyny, a także witamina C. To właśnie antocyjany odpowiadają za charakterystyczną fioletową i granatową barwę wielu owoców. Im ciemniejszy owoc, tym zazwyczaj wyższa zawartość antocyjanów. 
Związki te są intensywnie badane pod kątem działania przeciwutleniającego i przeciwzapalnego. W badaniach laboratoryjnych wykazują zdolność do neutralizowania wolnych rodników, a w badaniach obserwacyjnych ich spożycie bywa łączone z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.

Ranking fioletowych owoców – ile kryją w sobie antocyjanów? 

Jednym z narzędzi porównawczych stosowanych w badaniach żywności jest wskaźnik ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity), który określa potencjał antyoksydacyjny produktów spożywczych. Choć nie ma on zastosowania klinicznego, pozwala zestawić owoce pod względem zawartości związków o działaniu przeciwutleniającym.

Aronia czarnoowocowa
Antocyjany: ok. 400–800 mg/100 g
ORAC: ok. 15–16 tys. µmol TE/100 g
Aronia jest jednym z najbogatszych źródeł antocyjanów w diecie. Dominują w niej pochodne cyjanidyny, odpowiadające za bardzo ciemną barwę i cierpki smak. Wysoka zawartość polifenoli sprawia, że aronia od lat znajduje się w centrum zainteresowania badaczy zajmujących się stresem oksydacyjnym.

Jagoda kamczacka
Antocyjany: ok. 250–500 mg/100 g
ORAC: ok. 9–13 tys. µmol TE/100 g
Coraz częściej uprawiana w Polsce jagoda kamczacka wyróżnia się wysoką koncentracją antocyjanów, głównie cyjanidyny-3-glukozydu. Związki te są stosunkowo stabilne, także po mrożeniu i przetwarzaniu.

Czarna porzeczka
Antocyjany: ok. 250–400 mg/100 g
ORAC: ok. 7,5–8 tys. µmol TE/100 g
Czarna porzeczka łączy wysoką zawartość antocyjanów z bardzo dużą ilością witaminy C. Taki profil bioaktywny wzmacnia jej potencjał przeciwutleniający i tłumaczy zainteresowanie tym owocem w badaniach nad dietą wspierającą odporność.

Czarny bez (owoce)
Antocyjany: ok. 200–400 mg/100 g
ORAC: ok. 6–7 tys. µmol TE/100 g
Owoce czarnego bzu są bogate w antocyjany i flawonoidy. Najczęściej spożywane są po obróbce termicznej, która zmniejsza zawartość witaminy C, ale w dużej mierze zachowuje polifenole.

Borówka amerykańska
Antocyjany: ok. 100–300 mg/100 g
ORAC: ok. 4,5–6,5 tys. µmol TE/100 g
Borówka amerykańska ma umiarkowaną zawartość antocyjanów, ale jej dużą zaletą jest powszechna dostępność i łagodny smak, sprzyjający regularnemu spożyciu.

Jeżyna
Antocyjany: ok. 100–200 mg/100 g
ORAC: ok. 5–5,3 tys. µmol TE/100 g
Jeżyny zawierają antocyjany oraz kwas elagowy – związek o działaniu przeciwutleniającym i przeciwzapalnym. Ich potencjał antyoksydacyjny jest porównywalny z borówkami.

Jagoda brusznica
Antocyjany: ok. 50–150 mg/100 g
ORAC: ok. 3,5–4 tys. µmol TE/100 g
Brusznica zawiera umiarkowane ilości antocyjanów, ale wyróżnia się obecnością proantocyjanidyn typu A, badanych w kontekście zdrowia dróg moczowych.

Śliwki (ciemne odmiany)
Antocyjany: ok. 20–50 mg/100 g
ORAC: ok. 1,9–2 tys. µmol TE/100 g
Choć śliwki ustępują owocom jagodowym pod względem zawartości antocyjanów, są ważnym źródłem innych polifenoli i błonnika, a dzięki dużej dostępności, często goszczą w codziennej diecie.

Ciemne winogrona
Antocyjany: ok. 30–50 mg/100 g (głównie w skórce)
ORAC: ok. 1,8–2 tys. µmol TE/100 g
W winogronach antocyjany koncentrują się przede wszystkim w skórce. Oprócz nich obecny jest także resweratrol, intensywnie badany pod kątem wpływu na układ sercowo-naczyniowy.

Eksperci podkreślają, że największe korzyści zdrowotne przynosi regularne spożywanie owoców w naturalnej formie, jako element zróżnicowanej diety roślinnej. Antyoksydanty działają w organizmie w sposób złożony i synergistyczny, a ich efektu nie da się w prosty sposób odtworzyć w postaci suplementów. Fioletowe owoce nie są „lekiem”, ale mogą być ważnym elementem profilaktyki zdrowotnej – szczególnie w połączeniu z aktywnością fizyczną, niepaleniem tytoniu i ograniczeniem wysoko przetworzonej żywności. 
 

ZOBACZ WIĘCEJ

  • Nietolerancja histaminy

    Ból głowy po kieliszku wina, zaczerwienienie twarzy po zjedzeniu sera, kołatanie serca po pomidorach, a do tego dolegliwości jelitowe, katar i swędzenie skóry. Takie objawy mogą mieć ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje. Jednym z możliwych wyjaśnień jest nietolerancja histaminy – przypuszczalny stan, w którym ilość histaminy dostarczanej z pożywieniem przekracza możliwości organizmu do jej rozkładania. Problem w tym, że naukowcy wciąż nie mają pewności, czy jest ona odrębną jednostką chorobową i jak ją wiarygodnie rozpoznawać.

  • Adobe Stock

    Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Konferencja Dietetyka XXI Wieku odbędzie się w najbliższą sobotę (21 listopada) w Łodzi. Uczestnicy będą mogli poszerzyć wiedzę na temat m.in. dietetyki hormonalnej, endometriozy, sukralozy. Dowiedzą się o najnowszych lekach na otyłość. Przewidziana jest również debata oksfordzka o probiotykach w gabinecie dietetyka.

  • zdj.PAP/Wojciech Pacewicz

    Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

    Wysoce przetworzona żywność bywa odpowiedzialna za znaczną część dziennej dawki energii dzieci. Tymczasem konsumpcja tego typu jedzenia nie tylko sprzyja problemom ze zdrowiem fizycznym, ale może mieć związek z reakcjami mózgu, problemami z emocjami i zachowaniem.

  • PAP/Andrzej Lange

    Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

    Zastąpienie tradycyjnej soli kuchennej taką wzbogaconą w potas może wpływać na ograniczenie chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłych chorób nerek – wynika z badania opublikowanego w „Nature” obejmującego osoby w wieku 25 lat i starsze z 193 krajów. Nie u wszystkich jednak takie rozwiązanie jest wskazane i bezpieczne.

NAJNOWSZE

  • IFPS

    Kongres pod hasłem „Bezpieczeństwo podstawą zdrowia Polaków”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Już w najbliższy poniedziałek, 23 listopada rozpocznie się trzydniowy Kongres „Zdrowie Polaków” organizowany w Światowym Centrum Słuchu w Kajetanach pod Warszawą. Jego ósma edycja poświęcona będzie bezpieczeństwu zdrowotnemu nie tylko w kontekście dostępu do diagnostyki i leczenia. W programie debaty dotyczące transformacji szpitalnictwa, bezpieczeństwa lekowego, przygotowania służb medycznych do sytuacji kryzysowych, cyberzagrożeń oraz profilaktyki.

  • Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Nietolerancja histaminy

  • Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

  • Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • AdobeStock

    Udar niszczy mózg, ale nauka potrafi go obudzić dzięki nowej metodzie neurorehabilitacji

    – Nawet po udarze mózg zachowuje zdolność do zmian i adaptacji. Dobrze dobrany trening może wspierać reorganizację sieci neuronalnych, dzięki której zachowane obszary mózgu pomagają kompensować skutki udaru – mówi dr hab. Aneta Szymaszek, neuropsycholożka związana z Centrum BrainCity w Instytucie Nenckiego PAN.

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP