Wyzwania medycyny: poprzeczne zapalenie rdzenia

Poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego to rzadka, nagła choroba rdzenia, która bywa pierwszym objawem chorób zapalnych ośrodkowego układu nerwowego, w tym stwardnienia rozsianego. Dla pacjenta oznacza to, że wstępne rozpoznanie „zapalenie rdzenia” wymaga szybkich i dokładnych badań — nie tylko po to, by zahamować ostry proces, lecz także by sprawdzić, czy nie chodzi o chorobę przewlekłą, która będzie związana z długotrwałym leczeniem i monitoringiem. 

Adobe
Adobe

Poprzeczne zapalenie rdzenia zaczyna się wtedy, gdy fragment rdzenia kręgowego ulega zapaleniu i przestaje prawidłowo przewodzić impulsy nerwowe. Objawy zwykle rozwijają się szybko — w ciągu godzin lub dni — i obejmują osłabienie mięśni, zaburzenia czucia oraz problemy z pęcherzem. W praktyce najpierw wyklucza się mechaniczne przyczyny ucisku na rdzeń, a potem wykonuje rezonans magnetyczny i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Ujednolicenie kryteriów diagnostycznych miało ułatwić pracę lekarzy i badania wieloośrodkowe. Jak zauważyła grupa ekspertów Transverse Myelitis Consortium Working Group, „zapewnia to wspólny język klasyfikacji, zmniejsza zamieszanie diagnostyczne i kładzie podwaliny pod wieloośrodkowe badania kliniczne”.

Adobe

Wyzwania medycyny: choroby neuronu ruchowego

Choroby neuronu ruchowego (MND) to grupa nieuleczalnych schorzeń, do której należy m.in. stwardnienie zanikowe boczne (ALS). Mimo wielu lat intensywnych badań naukowcy wciąż nie do końca rozumieją, dlaczego komórki nerwowe odpowiedzialne za kontrolę mięśni degenerują się, co prowadzi do paraliżu, a ostatecznie do śmierci.


Przyczyny schorzenia są różnorodne. Część przypadków pozostaje bez wykrytej konkretnej przyczyny i określa się je jako idiopatyczne. Inne wywołują wirusy lub bakterie, reakcje po szczepieniu albo autoimmunologiczne mechanizmy, w których układ odpornościowy atakuje tkankę rdzenia. W neurologii coraz częściej rozpoznaje się formy związane z obecnością określonych przeciwciał — przede wszystkim przeciw akwaporynie-4 (AQP4) i przeciw białku MOG. Te podtypy mogą wyglądać podobnie klinicznie, ale różnią się ryzykiem nawrotów i sposobem leczenia, dlatego ważne jest szybkie zbadanie krwi pod kątem tych markerów. 
Jak napisali autorzy przeglądu z University of Texas Southwestern Medical Center, termin „poprzeczne zapalenie rdzenia” stał się często zbitką określającą różne zapalne choroby rdzenia, co każe lekarzom szukać konkretnego mechanizmu chorobowego u każdego pacjenta. 

Zapalenie rdzenia i choroby demielinizacyjne

W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się powiązaniom poprzecznego zapalenia rdzenia z chorobami autoimmunologicznymi o charakterze demielinizacyjnym. Szczególnie istotne są dwa schorzenia: zapalenie związane z przeciwciałami przeciwko glikoproteinie mieliny oligodendrocytów (MOGAD) oraz zapalenie nerwów wzrokowych i rdzenia, znane także jako choroba Devica (NMOSD – neuromyelitis optica spectrum disorder). W obu przypadkach układ odpornościowy błędnie rozpoznaje elementy własnych komórek nerwowych jako wrogie i uruchamia reakcję zapalną. U pacjentów z MOGAD atakowane są białka związane z mieliną, co prowadzi do uszkodzeń nie tylko w rdzeniu, ale też w nerwach wzrokowych i mózgu. Z kolei w chorobie Devica charakterystyczne jest współwystępowanie zapalenia rdzenia kręgowego z zapaleniem nerwów wzrokowych, które może powodować utratę wzroku. 

Badania pokazują, że u części chorych z pozornie izolowanym poprzecznym zapaleniem rdzenia później diagnozuje się właśnie NMOSD lub MOGAD. Dlatego coraz częściej zwraca się uwagę na potrzebę testowania obecności specyficznych przeciwciał u pacjentów z pierwszym epizodem zapalenia rdzenia, co ma kluczowe znaczenie dla dalszego rokowania i wyboru terapii.

W praktyce klinicznej duże znaczenie ma trafność testów. Prof. Eoin P. Flanagan z Mayo Clinic, specjalista od chorób związanych z przeciwciałem MOG, zwraca uwagę na pułapkę odczytywania słabo dodatnich wyników: „Trzeba zachować ostrożność w kwestii potencjalnych wyników fałszywie dodatnich” – czyli niskie poziomy przeciwciał MOG mogą występować także przy innych schorzeniach i nie zawsze oznaczają MOG-AD. Flanagan podkreśla, że interpretacja wyników wymaga doświadczenia klinicznego i korelacji obrazu chorobowego z testami. 

Adobe

Wyzwania medycyny: pokonać barierę krew–mózg

Bariera krew–mózg od ponad stu lat intryguje lekarzy, biologów, farmakologów i badaczy z całego świata. Wiemy, że pełni ona rolę wyrafinowanego filtru, który z jednej strony chroni mózg przed szkodliwymi cząsteczkami i drobnoustrojami, a z drugiej – komplikuje proces dostarczania terapeutycznych substancji do tkanki nerwowej. 

Zapalenie rdzenia to choroba rzadka, z zachorowalnością rzędu kilku przypadków na milion mieszkańców rocznie, choć liczby różnią się w zależności od źródeł i sposobu rejestracji. Chorują osoby w różnych grupach wiekowych; u dzieci choroba ma pewne specyfiki diagnostyczne i przebiegowe. Ważne jest to, że u części chorych epizod ostry pozostaje jednorazowy, a u części – zwłaszcza gdy wykryte zostanie AQP4 lub MOG – pojawiają się nawroty, które wymagają planu terapeutycznego zapobiegającego kolejnym atakom. 
Leczenie w ostrej fazie polega na szybkim ograniczeniu stanu zapalnego. Standard to duże dawki sterydów podawanych dożylnie. Jeśli nie następuje poprawa, rozważa się plazmaferezę – usunięcie z krwi czynników zapalnych. W pewnych sytuacjach stosowane są też dożylne immunoglobuliny. To, czy pacjent będzie potrzebował później leczenia immunosupresyjnego, zależy od rozpoznania przyczyny; w chorobach związanych z AQP4 lub MOG często planuje się terapię zapobiegającą nawrotom. Praktycy podkreślają, że oprócz farmakoterapii kluczowa jest wczesna rehabilitacja oraz opieka urologiczna, które wpływają na jakość życia po epizodzie. 

Rokowanie jest zmienne. Część pacjentów odzyskuje znaczną sprawność w ciągu miesięcy, inni pozostają z trwałymi deficytami ruchowymi lub zaburzeniami czucia i funkcji pęcherza. Czynniki związane z gorszym rokowaniem to szybki początek objawów, rozległe zmiany w rezonansie magnetycznym oraz starszy wiek pacjenta. W przypadkach związanych z AQP4 ryzyko nawrotów jest większe i wtedy decyzje o długoterminowym leczeniu mają zasadnicze znaczenie. 

Brakuje dużych, randomizowanych badań porównujących strategie leczenia ostrego epizodu oraz oceniających długoterminowe korzyści terapii biologicznych w konkretnych podtypach. Rozwój czułych i specyficznych biomarkerów, lepsza klasyfikacja podtypów i wieloośrodkowe próby kliniczne to – jak mówią specjaliści zajmujący się tym schorzeniem – priorytety badawcze. Dla pacjenta kluczowe pozostaje szybkie i precyzyjne rozpoznanie oraz dostęp do zespołu specjalistów – neurologa, radiologa, rehabilitanta i urologa – bo tylko w ten sposób można dobrać terapię i plan opieki zapobiegający dalszym uszkodzeniom.
 

Autorka

PAP

Luiza Łuniewska - Dziennikarka, reportażystka, redaktorka. Pisuje o wielkich triumfach medycyny i jej wstydliwych sekretach. Lubi nowinki z dziedziny genetyki. Była dziennikarką Życia Warszawy i Newsweeka, pracowała też w TVN i Superstacji. Jest absolwentką Instytutu Stosunków Międzynarodowych UW. Wielbicielka kotów dachowych i psów ras północnych.

ZOBACZ TEKSTY AUTORKI

ZOBACZ WIĘCEJ

  • PAP/Jacek Turczyk

    Nowa era w leczeniu POChP

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Dla osób żyjących z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) każdy dzień bywa walką o oddech – duszność odbiera im siły i samodzielność. Dziś jednak medycyna otwiera przed nimi nowy rozdział: przełomowe terapie biologiczne, które precyzyjnie hamują zapalenie w drogach oddechowych, dając szansę na zatrzymanie zaostrzeń choroby i odzyskanie utraconego komfortu życia.

  • zdj. PAP/Marcin Obara

    Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

    W tym roku lista schorzeń kwalifikujących się do leczenia w komorze hiperbarycznej znacznie się wydłużyła, eksperci dają jednak odpór stosowaniu tlenu hiperbarycznego w nieudokumentowanych wskazaniach, takich jak np. zespoły otępienne czy choroby neurologiczne. W kosmetologii to natomiast wyłącznie efekt placebo – mówi prof. Jacek Kot, kierownik Krajowego Ośrodka Medycyny Hiperbarycznej, przewodniczący Europejskiej Komisji Medycyny Hiperbarycznej (ECHM).

  • PAP

    Konferencja „Quo Vadis Medicina?”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    W Centrum Prasowym PAP w najbliższą środę, o godz. 10.00 odbędzie się druga konferencja z cyklu „Quo Vadis Medicina?" organizowana przez Stowarzyszenie Dziennikarzy dla Zdrowia. Tym razem dotyczy zmian i wyzwań w kalendarzu szczepień na 2027 rok.

  • zdj. ilustracyjne, PAP/EPA

    Arteterapia to świetlisty przewodnik w chorobie onkologicznej

    Arteterapia inspirowana bioluminescencją, czyli emisją światła przez organizmy to próba powrotu do „wewnętrznego światła”, metafora przywracania sprawczości, ale też obrazowania świetlnego w diagnostyce i terapii nowotworowej – zaznacza współautorka projektu prof. dr hab. Jolanta Jastrząb z Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach.

NAJNOWSZE

  • PAP

    Andropauza to nie odpowiednik menopauzy

    Zmiany związane z wiekiem u mężczyzna to hipogonadyzm, potocznie andropauza. Traktowane są często jako odpowiednik męskiej menopauzy. To jednak zbyt duże uproszczenie, bo mimo częściowo podobnych objawów u obu płci – możliwe są m.in. spadek libido, zmęczenie, zaburzenia snu – to u większości mężczyzn nie dochodzi do całkowitego wygaszenia funkcji gonad, jak u kobiet.

  • Konferencja „Quo Vadis Medicina?”

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Jak odróżnić mobbing od konfliktu w pracy

  • Onkologia integracyjna – droga do ciała i psychiki

  • Arteterapia to świetlisty przewodnik w chorobie onkologicznej

  • PAP/Jacek Turczyk

    Nowa era w leczeniu POChP

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Dla osób żyjących z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) każdy dzień bywa walką o oddech – duszność odbiera im siły i samodzielność. Dziś jednak medycyna otwiera przed nimi nowy rozdział: przełomowe terapie biologiczne, które precyzyjnie hamują zapalenie w drogach oddechowych, dając szansę na zatrzymanie zaostrzeń choroby i odzyskanie utraconego komfortu życia.

  • Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP