Materiał promocyjny

Od nadwagi do choroby otyłościowej - jakie są przyczyny i jak wygląda diagnostyka?

Otyłość jest jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnego społeczeństwa. Tylko w Polsce choruje na nią co piąta dorosła osoba. Zjawisko to nie tylko wpływa na jakość życia, lecz także stanowi istotny czynnik ryzyka wielu poważnych schorzeń, w tym m.in. cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Jednak otyłość to choroba, na którą nie zapada się z dnia na dzień - jej początkiem jest nadwaga. Sprawdź, jakie są najczęstsze przyczyny tych stanów i jak wygląda diagnostyka.

Freepik
Freepik

Przyczyny nadwagi i otyłości - od stylu życia do genetyki

Nadwaga i otyłość są efektem nadmiernego gromadzenia się tkanki tłuszczowej w organizmie. Na rozwój otyłości wpływa szerokie spektrum różnorodnych czynników, w tym genetycznych, epigenetycznych, hormonalnych (np. niedoczynność tarczycy) oraz neurohormonalnych. Istotną rolę pełnią również czynniki psychologiczne, takie jak depresja, zaburzenia lękowe czy zaburzenia w mechanizmie regulacji łaknienia. Do tego dochodzą aspekty społeczne i środowiskowe, które znacząco modyfikują ryzyko wystąpienia otyłości. Przewlekły dodatni bilans energetyczny stanowi bardzo ważny element w rozwoju tej choroby. Jego powstawanie najczęściej wynika ze zwiększonego spożycia węglowodanów prostych i tłuszczów, niewłaściwych nawyków żywieniowych, a także ograniczonej aktywności fizycznej.

Nieprawidłowa dieta jest jedną z przyczyn nadwagi i otyłości. Współczesne społeczeństwa często sięgają po żywność wysokoprzetworzoną, dania typu fast food i napoje słodzone, które są wysokokaloryczne i bogate w puste kalorie. Spożywanie takich produktów przy siedzącym trybie życia może skutkować przyrostem masy ciała i gromadzeniem się tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicach brzucha.

Genetyka również odgrywa istotną rolę w rozwoju nadwagi i otyłości. Istnieją dowody na to, że geny mogą wpływać na zdolność organizmu do przetwarzania tłuszczu oraz na nasze preferencje żywieniowe. Choć nie istnieje jeden konkretny „gen otyłości”, można zauważyć, że w rodzinach, w których występuje otyłość, ryzyko rozwoju nadwagi jest znacznie wyższe. Niektóre z najważniejszych genów związanych z otyłością to FTO, MC4R, LEPR, LEP, POMC i inne.

Zaburzenia hormonalne, takie jak np. niedoczynność tarczycy, mogą spowolnić metabolizm i sprzyjać przyrostowi masy ciała, natomiast przewlekle podniesiony poziom kortyzolu (tzw. hormonu stresu) może zaostrzać apetyt na wysokokaloryczne produkty, co w efekcie zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości.

Jak diagnozować nadwagę i otyłość?

Diagnoza nadwagi lub otyłości bazuje na pomiarze wskaźnika masy ciała (BMI), który jest powszechnie stosowaną - choć wymagającą uzupełnienia - metodą diagnostyczną. BMI oblicza się, dzieląc masę ciała (w kilogramach) przez kwadrat wzrostu (w metrach). Wartości BMI są klasyfikowane w następujący sposób:

•    BMI poniżej 18,5 kg/m2 - niedowaga;
•    BMI 18,5-24,9 kg/m2 - prawidłowa masa ciała;
•    BMI 25-29,9 kg/m2 - nadwaga;
•    BMI 30 kg/m2 i więcej - otyłość.

Pomimo szerokiego zastosowania wskaźnika BMI, warto pamiętać, że ta metoda ma swoje ograniczenia. Przykładowo, nie uwzględnia ona rozmieszczenia tłuszczu w organizmie oraz składu ciała, co może prowadzić do błędnych wniosków, szczególnie u osób o dużej masie mięśniowej. Z tego powodu w diagnostyce nadwagi i otyłości stosuje się również inne wskaźniki.

Obwód pasa to jedno z bardziej precyzyjnych narzędzi diagnostycznych. U kobiet obwód pasa nie powinien przekraczać 80 cm, u mężczyzn 94 cm. Wartości wyższe oznaczają nie tylko nadmiar tkanki tłuszczowej, ale także wyższe ryzyko sercowo-naczyniowe.

Kolejnym ważnym narzędziem w diagnostyce otyłości jest analiza składu ciała, która mierzy procentową zawartość tłuszczu, mięśni i wody. Taki pomiar pozwala dokładniej oszacować, ile tkanki tłuszczowej znajduje się w organizmie, a także gdzie jest zgromadzona.

Dowiedz się więcej: https://pro.novonordisk.pl/materialy-dla-pacjenta/artykuly/artykuly-na-temat-otylosci.html

Leczenie nadwagi i otyłości - jak wygląda proces?

Leczenie nadwagi i otyłości to długotrwały proces, który wymaga zmiany nawyków żywieniowych, zwiększenia aktywności fizycznej, a w niektórych przypadkach również wsparcia farmakologicznego i/lub chirurgicznego. Najważniejsze, aby podejście było kompleksowe i dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Zmiana diety to pierwszy i najważniejszy krok. Dieta powinna być zrównoważona, bogata w błonnik, warzywa, białko i zdrowe tłuszcze, a jednocześnie uboga w przetworzoną żywność i węglowodany proste. Istotne jest również zmniejszenie ilości spożywanych kalorii, ale bez „głodówki” i całkowitej eliminacji określonych składników (np. węglowodanów, soli), gdyż może to prowadzić do niedoborów i powrotu do punktu wyjścia. Eksperci zalecają bezpieczny deficyt kaloryczny na poziomie 500-600 kcal poniżej całkowitego dziennego zapotrzebowania energetycznego.

Aktywność fizyczna to drugi fundament leczenia nadmiernej masy ciała. Regularne ćwiczenia aerobowe o niskiej lub umiarkowanej intensywności (np. bieganie, pływanie, taniec, szybki marsz) w połączeniu z treningiem siłowym przyspieszają metabolizm i pomagają w spalaniu tłuszczu. Istotne jest, żeby dostosować poziom i intensywność ćwiczeń do własnych możliwości i preferencji. W razie, gdyby pacjent miał trudność w rozpoczęciu wdrażania ćwiczeń do swojej codzienności, można skierować go do fizjoterapeuty lub doświadczonego trenera personalnego. Warto również podkreślić, że każdy mały krok w zwiększeniu aktywności fizycznej ma znaczenie.

Farmakologiczne leczenie otyłości jest stosowane jako uzupełnienie diety o obniżonej kaloryczności oraz zwiększonej aktywności fizycznej, szczególnie w przypadkach, gdy interwencje dietetyczne i behawioralne nie przyniosły oczekiwanej redukcji masy ciała ani realizacji celów terapeutycznych. Wskazania do zastosowania farmakoterapii obejmują osoby dorosłe z BMI równym lub wyższym niż 30 kg/m². Farmakoterapia może być również rozważana u dorosłych z BMI w przedziale 27-29,9 kg/m², czyli z nadwagą, jeżeli współistnieje co najmniej jedna choroba związana z nieprawidłową masą ciała, taka jak zaburzenia gospodarki węglowodanowej (stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2), nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny lub choroba sercowo-naczyniowa. Decyzja o włączeniu farmakoterapii powinna być podejmowana indywidualnie przez lekarza, zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.

Chirurgiczne leczenie otyłości, czyli bariatria, jest metodą redukcji masy ciała u pacjentów z otyłością III stopnia (BMI ≥40 kg/m² lub ≥35 kg/m² z chorobami współistniejącymi), szczególnie gdy inne formy leczenia nie przynoszą rezultatów. Operacje bariatryczne są rekomendowane także pacjentom z BMI 30-34,9 kg/m², jeśli inne terapie są nieskuteczne, a w szczególnych przypadkach jako przygotowanie do innych koniecznych zabiegów operacyjnych. Ze względu na rezygnację z górnej granicy wieku kwalifikacja do operacji wymaga indywidualnej oceny bilansu korzyści i ryzyka. Po zabiegu pacjenci wymagają stałej opieki i wsparcia, szczególnie w zakresie odżywiania i monitorowania stanu zdrowia.

Artykuł powstał we współpracy z Novo Nordisk, właścicielem strony https://pro.novonordisk.pl/

Źródło informacji: pro.novonordisk.pl

Źródła

1.    Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024, https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf

[dostęp 05.2025]

2.    C. van Tulleken, Ultraprzetworzeni ludzie, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2024.

3.    Freedhoff Y., Sharma A.M., Best Weight - A practical guide to office-based obesity management, Canadian Obesity Network 2010.
06/2025 © Novo Nordisk A/S, PL25OB00223
 

ZOBACZ WIĘCEJ

  • Nietolerancja histaminy

    Ból głowy po kieliszku wina, zaczerwienienie twarzy po zjedzeniu sera, kołatanie serca po pomidorach, a do tego dolegliwości jelitowe, katar i swędzenie skóry. Takie objawy mogą mieć ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje. Jednym z możliwych wyjaśnień jest nietolerancja histaminy – przypuszczalny stan, w którym ilość histaminy dostarczanej z pożywieniem przekracza możliwości organizmu do jej rozkładania. Problem w tym, że naukowcy wciąż nie mają pewności, czy jest ona odrębną jednostką chorobową i jak ją wiarygodnie rozpoznawać.

  • Adobe Stock

    Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Konferencja Dietetyka XXI Wieku odbędzie się w najbliższą sobotę (21 listopada) w Łodzi. Uczestnicy będą mogli poszerzyć wiedzę na temat m.in. dietetyki hormonalnej, endometriozy, sukralozy. Dowiedzą się o najnowszych lekach na otyłość. Przewidziana jest również debata oksfordzka o probiotykach w gabinecie dietetyka.

  • zdj.PAP/Wojciech Pacewicz

    Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

    Wysoce przetworzona żywność bywa odpowiedzialna za znaczną część dziennej dawki energii dzieci. Tymczasem konsumpcja tego typu jedzenia nie tylko sprzyja problemom ze zdrowiem fizycznym, ale może mieć związek z reakcjami mózgu, problemami z emocjami i zachowaniem.

  • PAP/Andrzej Lange

    Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

    Zastąpienie tradycyjnej soli kuchennej taką wzbogaconą w potas może wpływać na ograniczenie chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłych chorób nerek – wynika z badania opublikowanego w „Nature” obejmującego osoby w wieku 25 lat i starsze z 193 krajów. Nie u wszystkich jednak takie rozwiązanie jest wskazane i bezpieczne.

NAJNOWSZE

  • IFPS

    Kongres pod hasłem „Bezpieczeństwo podstawą zdrowia Polaków”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Już w najbliższy poniedziałek, 23 listopada rozpocznie się trzydniowy Kongres „Zdrowie Polaków” organizowany w Światowym Centrum Słuchu w Kajetanach pod Warszawą. Jego ósma edycja poświęcona będzie bezpieczeństwu zdrowotnemu nie tylko w kontekście dostępu do diagnostyki i leczenia. W programie debaty dotyczące transformacji szpitalnictwa, bezpieczeństwa lekowego, przygotowania służb medycznych do sytuacji kryzysowych, cyberzagrożeń oraz profilaktyki.

  • Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Nietolerancja histaminy

  • Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

  • Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • AdobeStock

    Udar niszczy mózg, ale nauka potrafi go obudzić dzięki nowej metodzie neurorehabilitacji

    – Nawet po udarze mózg zachowuje zdolność do zmian i adaptacji. Dobrze dobrany trening może wspierać reorganizację sieci neuronalnych, dzięki której zachowane obszary mózgu pomagają kompensować skutki udaru – mówi dr hab. Aneta Szymaszek, neuropsycholożka związana z Centrum BrainCity w Instytucie Nenckiego PAN.

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP