Przemoc rówieśnicza: często lekceważona mimo zgłoszenia
Autorka: Justyna Wojteczek
Niemal 1/3 uczniów, która zgłosiła przemoc rówieśniczą, spotkała się z brakiem reakcji – wynika z badania ankietowego ponad 140 tys. uczniów w Polsce. Eksperci Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę oceniają ten wynik jako „alarmujący”.
Fundacja przeprowadziła badanie, by ocenić skalę rozpowszechnienia przemocy rówieśniczej. Komputerowe ankiety wypełniło w czasie zajęć lekcyjnych nieco ponad 141,9 tysięcy uczniów w wieku 10–17 lat z ponad 2,5 tys. szkół, a także burs, ośrodków socjoterapii itp.
Badanie połączone było z ofertą programu profilaktycznego dla uczestniczących w nim placówek, przy czym uzyskiwały dostęp do wyników badania przeprowadzonego wśród ich podopiecznych.
Badanie sugeruje, że przemoc rówieśnicza jest zjawiskiem powszechnym w polskim szkolnictwie: którejś z jej form doświadczyło 9 na 10 uczniów; najczęstsze to wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu (58 proc. wskazań) oraz otrzymywanie niechcianych informacji w internecie (56 proc.).
Prezeska Fundacji Marta Skierkowska zwraca uwagę na specyfikę internetu – jeden ośmieszający czy poniżający materiał może być wyświetlany wielokrotnie, zatem cyberbullying ma dużą siłę rażenia. Przy czym eksperci zaznaczają, że w procesie dręczenia ofiary w szkole świat off-line (korytarze szkolne, klasy, podwórka) zazwyczaj przeplata się ze światem internetowych komunikatorów.
Hejt to nic nowego, ale ma się coraz lepiej
Internet pozwala na anonimowość, dlatego obrażanie, ośmieszanie, poniżanie innych jest łatwiejsze. Słowa rzuca się w wirtualną przestrzeń, często bez żadnych zahamowań. A jednak krzywdzą i ranią tak samo, prowadzą do osamotnienia i wykluczenia. Za hejtem może stać m.in. frustracja, poczucie bezkarności. Nie reagując, dajemy mu życie. Jak się przed nim bronić?
Aż 63 proc. ankietowanych zadeklarowało, że doświadczyło przemocy fizycznej, przy czym najczęściej byli to młodsi respondenci. 75 proc. przyznało, że było ofiarami cyberprzemocy (otrzymywanie niechcianych wiadomości, wykluczanie z grupy w internecie, groźby oraz kompromitujące wiadomości, które dotarły do dużej grupy odbiorców).
Jedna czwarta ankietowanych przyznała się do stosowania przemocy wobec swoich kolegów/koleżanek – częściej byli to chłopcy, uczniowie w wieku 10-15 lat. Jeśli chodzi o skalę stosowania przemocy, jest niemal równie częsta w mieście, jak i na wsi (odpowiednio – 25 i 26 proc.).
Niemal połowa osób, która stosowała bullying, miała doświadczenie bycia jego ofiarą - podkreśliła jedna z autorek badania, Joanna Kopycka.
Za „alarmujący” eksperci uznają wynik ankiety, który świadczy o tym, iż dorośli zbyt często lekceważą problem, z którym zgłasza się do nich dziecko. Co piąta osoba, która zgłosiła fakt przemocy w szkole, zadeklarowała, że otrzymała obietnicę pomocy, ale nie nastąpiło żadne działanie. 16 proc. oceniło, że ich zgłoszenie zostało zignorowane.
21 proc. uczniów, którzy zgłosili przemoc, zadeklarowało, że problem nie został rozwiązany, a 9 proc. – wskazało, że miało z powodu zgłoszenia problemy.
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę apeluje, by szkoły i opiekunowie byli świadomi istnienia przemocy rówieśniczej i wdrażali odpowiednie działania w razie pozyskania o niej informacji. Konieczne są stale realizowane programy profilaktyczne i znane wszystkim, przyjazne procedury zgłaszania przypadków przemocy rówieśniczej.
Jak nastolatek może wpierać rówieśnika, który ma myśli samobójcze.
30 proc. dzieciom z klas siódmych rówieśnik zwierzył się z myśli samobójczych. Zobowiązane obietnicą utrzymania tajemnicy nie proszą o pomoc, same próbują
rozwiązać tę sytuację, nawet jeśli to ich przerasta, bo nie wiedzą jak postąpić. Dlatego tak ważne jest, by rozmawiać z dziećmi o kryzysie psychicznym, o pierwszej pomocy emocjonalnej i wsparciu rówieśniczym.
Natalia Skoczylas zwraca uwagę, że zarówno uczniowie, jak i kadra szkolna powinni być uczeni tak zgłaszania incydentów przemocy, jak i szukania pomocy – z naciskiem, że jest wiele sposobów na to, by incydent zgłosić.
Z badania wynika, że uczniowie mają problem z określeniem, co jest przemocą, stąd każda placówka powinna ustalić jasne normy, co jest przekraczaniem granic i krzywdą, a także uczyć autorefleksji i empatii. Natalia Skoczylas podkreśliła, że szkoła musi wypracować narzędzia deeskalacji konfliktu i takiego postępowania, by zadbać o relację „po”.
Badanie ujawniło ponadto, że dobra atmosfera w szkole to mniej przemocy.
Im uczniowie wyżej oceniali klimat szkoły, tym wskaźnik cyberbullyingu i bullyingu był niższy. Klimat to relacje z nauczycielami, to, czy uczniowie mają wpływ na to, co dzieje się w szkole – mówi Joanna Kopycka.
Te terminy trzeba znać
Przemoc rówieśnicza – intencjonalne, krzywdzące zachowania podejmowane wobec drugiej osoby. Mogą przybierać formę przemocy fizycznej (np. szarpanie, bicie), psychicznej (np. poniżanie, ośmieszanie) lub społecznej (np. wykluczanie z grupy, obmawianie). Przemoc rówieśnicza może zaistnieć zarówno w świecie realnym, jak i wirtualnym.
Cyberprzemoc – przemoc występująca za pomocą komunikatorów internetowych (np. rozsyłanie kompromitujących daną osobę materiałów, przesyłanie pogróżek).
Dręczenie rówieśnicze (bullying) – celowe, powtarzalne działanie krzywdzące rówieśnika. Cechuje się nierównowagą sił lub zasobów (np. fizycznych, pozycji w danej grupie, umiejętności językowe), co utrudnia ofierze podjęcie obrony.
Dręczenie w internecie (cyberbullying) – celowe, powtarzalne działanie krzywdzące rówieśnika w internecie. Tu też cechą immanentną jest nierównowaga sił lub zasobów.
