Deepfake medyczny to poważne zagrożenie dla zdrowia

Deepfake medyczny zagraża pacjentom, bo niektórzy z nich mogą zaprzestać leczenia. To wykorzystywanie naiwności i żerowanie na krzywdzie ludzkiej. Na razie niestety to walka z wiatrakami. Potrzeba systemowych rozwiązań – podkreśla okulista prof. Jerzy Szaflik, którego wizerunek wykorzystano w mediach społecznościowych w fałszywych reklamach do promocji preparatu rzekomo przywracającego wzrok.

Adobe Stock
Adobe Stock

W jaki sposób zorientował się pan, że padł ofiarą deepfake’u?

Wszedłem na FB i zobaczyłem siebie wygłaszającego skandaliczną informację, że pewien preparat z wyciągu roślinnego (imbir i cytryna) w ciągu kilkunastu dni przywraca wzrok. Opowiadam tam „jak szybko i bez wychodzenia z domu odzyskać wzrok”. Podano także, że nad tym preparatem pracowałem kilkadziesiąt lat i wyleczyłem w zeszłym roku ponad 40 tys. osób, a „wiele z nich odzyskało wyraźne widzenie już w 15 dni”. Coś strasznego! Dzwonią do mnie pacjenci i pytają, czy to prawda…

Podjął pan kroki prawne, zgłosił naruszenie?

Wystąpiłem do prokuratury, bo znaleźliśmy osoby, które w Polsce wysyłają preparaty rzekomo polecane przez mnie, napisałem do NASK i zgłosiłem naruszenie do FB. Tak naprawdę to wszystko jest bardzo kłopotliwe, bo po zgłoszeniu naruszenia w mediach społecznościowych te fałszywe informacje tylko przez chwilę znikają, a za chwilę pojawiają się znowu i w dodatku jest ich jeszcze więcej. Poniekąd to walka z wiatrakami, którą podejmujemy. Potrzebne są zmiany systemowe. Deepfake nie powinien w ogóle się pojawiać, wszystkie informacje muszą być weryfikowane przed publikacją. Takie zgłaszanie po fakcie nie przynosi dużych efektów. 

Tym bardziej, że w kontekście preparatów leczniczych bywa to szczególnie niebezpieczne. Pacjent wprowadzony w błąd może zaniechać leczenia?

To jest przerażające. Z jednej strony proponuje się preparat, tabletki, które w najlepszym przypadku nie szkodzą, a jednocześnie tych naiwnych ludzi skazuje się na to, żeby przez kilkanaście dni czekali na efekt „terapii”. Poza tym w tych informacjach wymienia się schorzenia, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, np. rozwarstwienie siatkówki. Jeśli nie wykona się w takim przypadku chirurgicznego lub laserowego zabiegu w trybie nagłym, to traci się wzrok. Trudno sobie bardziej wyrafinowany sposób wymyślić na oszukiwanie i żerowanie na naiwności oraz krzywdzie ludzkiej. Jestem tym wstrząśnięty.

Na tym rzekomo leczniczym produkcie umieszcza się informację, że pozwala on odzyskać wzrok bez operacji chirurgicznej. W jakich przypadkach jest szansa na przywrócenie wzroku? Czy to w ogóle możliwe?

Jeżeli pacjent jest niewidomy lub ociemniały, czyli stracił wzrok, to w zasadzie szansa na przywrócenie wzroku jest bardzo wątpliwa. Zależy z jakiego powodu go utracił. Są sytuacje, że w jakimś stopniu to się udaje. To upośledzenie widzenia może cofnąć się pod wpływem leczenia. Natomiast taka możliwość w sytuacji zaniechania leczenia lub jego braku i czekania albo łykania tabletek ziołowych nie istnieje. Tutaj nie ma żadnego wytłumaczenia medycznego. 

Pacjent w tym gąszczu informacji, często quasi-medycznych, może być zagubiony. Jak się nie pogubić?

Teraz jest bardzo trudno się nie pogubić. Jedyna możliwość to sprawdzanie informacji face-to-face, to znaczy podczas wizyty lekarskiej. Porady w dużym stopniu przeszły do internetu, dostępne są też za pośrednictwem telefonu, dlatego jest o tyle trudniej. To koszt nowoczesności. Musimy się nauczyć rozsądnie korzystać z nowych technologii, zabezpieczać się. Wszystko w tej chwili można wygenerować i musimy być tego świadomi. Zanim cokolwiek zastosujemy, przyjmiemy, konsultujmy z lekarzem.

Żaden preparat roślinny nie zwróci wzroku?

Żaden! Jestem głęboko o tym przekonany. W ten sposób to się nie uda. Jedynie odpowiednie postępowanie medyczne może pomóc. By to się udało, czasem trzeba wykorzystać preparaty medyczne (zastrzyki, tabletki, krople), czasem wykonać mikrochirurgiczny, chirurgiczny lub laserowy zabieg. Muszą to robić specjaliści. Bez leczenia medycznego szansa na to, że się odzyska wzrok, jest zbliżona do zera.

____________________________________

Deepfake - technika wykorzystująca sztuczną inteligencję, która polega na łączeniu lub nakładaniu na siebie obrazów, filmów lub dźwięków. Za jej pomocą tworzy się fałszywy, zmanipulowany, ale bardzo realistyczny obraz lub nagranie, by osiągnąć nieetyczny efekt np. ośmieszyć, oszukać, wzbogacić się. To cyberprzestępstwo coraz powszechniej i profesjonalnie wykorzystywane. 

Jak nie dać się nabrać? Więcej informacji na stronie państwowego instytutu badawczego, zajmującego się cyberbezpieczeństwem - NASK.

Ekspert

Centrum Mikrochirurgii Oka Laser

prof. Jerzy Szaflik - wieloletni kierwownik Katedry i Kliniki Okulistyki II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, autor i współautor blisko 290 publikacji naukowych, 16 podręczników, redaktor naczelny dwóch czasopism medycznych i prelegent ponad 325 konferencji krajowych oraz zagranicznych. Twórca Banku Tkanek Oka w Warszawie (1995). Wdrożył technikę zabiegu pozatorebkowego usunięcia zaćmy. Jako jeden z pierwszych polskich chirurgów wprowadził nowoczesną metodę chirurgicznego usuwania zaćmy – fakoemulsyfikację. W 2012 roku odznaczony medalem PAN za szczególne zasługi dla nauki polskiej i światowej.

ZOBACZ TEKSTY EKSPERTA

Autorka

Klaudia Torchała

Klaudia Torchała - Z Polską Agencją Prasową związana od końca swoich studiów w Szkole Głównej Handlowej, czyli od ponad 25 lat. To miał być tylko kilkumiesięczny staż w redakcji biznesowej, została prawie 15 lat. W Serwisie Zdrowie od 2022 roku. Uważa, że dziennikarstwo to nie zawód, ale charakter. Przepływa kilkanaście basenów, tańczy w rytmie, snuje się po szlakach, praktykuje jogę. Woli małe kina z niewygodnymi fotelami, rowery retro. Zaczyna dzień od małej czarnej i spaceru z najwierniejszym psem - Szógerem.

ZOBACZ TEKSTY AUTORKI

ZOBACZ WIĘCEJ

  • PAP/Jacek Turczyk

    Nowa era w leczeniu POChP

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Dla osób żyjących z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) każdy dzień bywa walką o oddech – duszność odbiera im siły i samodzielność. Dziś jednak medycyna otwiera przed nimi nowy rozdział: przełomowe terapie biologiczne, które precyzyjnie hamują zapalenie w drogach oddechowych, dając szansę na zatrzymanie zaostrzeń choroby i odzyskanie utraconego komfortu życia.

  • zdj. PAP/Marcin Obara

    Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

    W tym roku lista schorzeń kwalifikujących się do leczenia w komorze hiperbarycznej znacznie się wydłużyła, eksperci dają jednak odpór stosowaniu tlenu hiperbarycznego w nieudokumentowanych wskazaniach, takich jak np. zespoły otępienne czy choroby neurologiczne. W kosmetologii to natomiast wyłącznie efekt placebo – mówi prof. Jacek Kot, kierownik Krajowego Ośrodka Medycyny Hiperbarycznej, przewodniczący Europejskiej Komisji Medycyny Hiperbarycznej (ECHM).

  • zdj. ilustracyjne, PAP/EPA

    Arteterapia to świetlisty przewodnik w chorobie onkologicznej

    Arteterapia inspirowana bioluminescencją, czyli emisją światła przez organizmy to próba powrotu do „wewnętrznego światła”, metafora przywracania sprawczości, ale też obrazowania świetlnego w diagnostyce i terapii nowotworowej – zaznacza współautorka projektu prof. dr hab. Jolanta Jastrząb z Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach.

  • adobe

    Po co nam gorączka?

    Gorączka kojarzy się przede wszystkim z chorobą, osłabieniem i koniecznością sięgnięcia po termometr, a zaraz potem po lek przeciwgorączkowy. Tymczasem podwyższona temperatura ciała nie jest wyłącznie niepożądanym skutkiem infekcji. To jeden z najstarszych mechanizmów obronnych, jakie wykształciły organizmy żywe. Kiedy temperatura zaczyna rosnąć, w naszym ciele uruchamia się skomplikowana reakcja, w której uczestniczą układ odpornościowy, mózg, naczynia krwionośne i mięśnie.

NAJNOWSZE

  • Adobe Stock

    Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Konferencja Dietetyka XXI Wieku odbędzie się w najbliższą sobotę (21 listopada) w Łodzi. Uczestnicy będą mogli poszerzyć wiedzę na temat m.in. dietetyki hormonalnej, endometriozy, sukralozy. Dowiedzą się o najnowszych lekach na otyłość. Przewidziana jest również debata oksfordzka o probiotykach w gabinecie dietetyka.

  • Kalendarz szczepień na 2027: intuicyjny, praktyczny przewodnik

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Nowa era w leczeniu POChP

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Andropauza to nie odpowiednik menopauzy

  • Jak odróżnić mobbing od konfliktu w pracy

  • AdobeStock

    Rozluźnij się i odzyskaj moc

    Dopiero w stanie prawdziwego fizjologicznego rozluźnienia nasz organizm ma szansę na pełną regenerację. O umysł warto dbać z taką samą uważnością, z jaką trenujemy mięśnie. Wystarczy zaledwie kilka minut dziennie poświęconych na uważny oddech, aby odzyskać wewnętrzną równowagę i energię do działania.

  • Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP