Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

Wysoce przetworzona żywność bywa odpowiedzialna za znaczną część dziennej dawki energii dzieci. Tymczasem konsumpcja tego typu jedzenia nie tylko sprzyja problemom ze zdrowiem fizycznym, ale może mieć związek z reakcjami mózgu, problemami z emocjami i zachowaniem.

zdj.PAP/Wojciech Pacewicz
zdj.PAP/Wojciech Pacewicz

Żywność ultraprzetworzona a aktywność mózgu

W niedawnym wydaniu pisma „JAMA Network Open” naukowcy z University of Southern California donieśli o niepokojącym związku między spożyciem ultraprzetworzonej żywności przez dzieci a działaniem ich mózgów. Zauważyli zwiększoną wrażliwość na związane z jedzeniem bodźce wzrokowe. 

Badacze podkreślają, że produkty takie jak płatki śniadaniowe, pakowany chleb czy zupy instant projektuje się w taki sposób, aby były szczególnie smaczne, a także zapewniały łatwość użycia i długą trwałość. Z tych powodów zawierają wiele dodatków, takich jak sztuczne słodziki, barwniki i inne składniki, których zwykle nie znajduje się w domowej kuchni. Nie wiadomo więc do końca, jak takie produkty działają na ludzki, szczególnie młody organizm. 

„Mózgi dzieci cały czas się rozwijają, kształtują się ich nawyki oraz preferencje żywieniowe. To ważny okres, w którym mózg jest szczególnie wrażliwy na żywność i środowisko żywieniowe” – mówi prof. Kathleen A. Page, współautorka badania. 

W niedużym badaniu ufundowanym częściowo przez amerykańskie National Institutes of Health wzięło udział 46 dzieci w wieku od siedmiu do dziesięciu lat. Naukowcy wykonali skany MRI ich mózgów, w trakcie oglądania przez nie szczególnie zachęcających wizualnie, silnie przetworzonych produktów spożywczych, takich jak ciastka czy frytki. Sprawdzili także dietę, BMI, ilość tłuszczu w ciele oraz obwód talii dzieci. Po roku ponownie wykonali pomiary. 

Jak się okazało, u dzieci spożywających więcej ultraprzetworzonej żywności silniej reagowało prążkowie grzbietowe – obszar związany z działaniem układu nagrody i motywacją. Silniejsza reakcja tego obszaru korelowała z wyższym wskaźnikiem BMI i większą ilością tkanki tłuszczowej rok później. 

Fot. PAP/Zdjęcie ilustracyjne

Przetworzone jedzenie to porażka

Przez ostatnie 50 lat byliśmy poddawani eksperymentowi, który całkowicie się nie powiódł. Zakładał on, że przetworzone jedzenie jest lepsze od prawdziwego – pisze na łamach „JAMA Pediatrics” dr Robert H. Lustig, znany amerykański endokrynolog dziecięcy z University of California w San Francisco.

Co ważne, po uwzględnieniu różnic w reakcjach prążkowia, związki z BMI i odsetkiem tkanki tłuszczowej osłabły odpowiednio o 31 i 44 proc. Wskazuje to, że różnice w reakcjach mózgu mogą częściowo wyjaśniać związek między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a przyrostem masy ciała. 

„Badanie to pozwala nam nie tylko lepiej zrozumieć wpływ żywności ultraprzetworzonej na przyrost masy ciała. Dostarcza również informacji na temat mechanizmów neurobiologicznych, które mogą wyjaśniać związek między spożywaniem tych produktów a zmianami składu ciała w miarę upływu czasu” – podkreśla prof. Page. 

Badanie nie sprawdzało jeszcze, jak kształtowały się zależności przyczynowo-skutkowe – czy na pewno konsumpcja przetworzonego jedzenia powodowała zmiany w mózgu. Naukowcy chcą to sprawdzić w kolejnych eksperymentach. Doradzają jednak stawianie na naturalne produkty. Dodają przy tym, że odpowiedzialność nie powinna spoczywać tylko na rodzicach, ale na całej społeczności. 

„Zmiana środowiska żywieniowego, która ułatwiłaby ludziom dostęp do zdrowszych, mniej przetworzonych produktów spożywczych, byłaby ważnym elementem rozwiązania tego problemu” – uważa prof. Page.

Jedzenie wysoce przetworzone wpływa na zachowanie dzieci

Ultraprzetworzone jedzenie może mieć nawet związek ze zmianami w zachowaniu. Na łamach „JAMA Network Open” dobrze pokazali to naukowcy z Toronto University i innych ośrodków naukowych w Kanadzie, we współpracy z badaczami z USA i Malezji. Sprawdzili oni spożycie ultraprzetworzonej żywności w grupie ponad 2000 dzieci w wieku trzech lat oraz zbadali ich zachowanie, gdy miały lat pięć. Przeanalizowali statystyczne korelacje między spożyciem wysokoprzetworzonej żywności i problemami behawioralnymi oraz emocjonalnymi. 

Według kwestionariusza, w wieku trzech lat żywność ultraprzetworzona dostarczała dzieciom średnio aż 45,5 proc. kalorii. Badanie wskazało przy tym niewielki, choć istotny statystycznie związek między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a problemami emocjonalnymi i behawioralnymi dzieci. 

Fot. T. Waszczykowski

Przetworzona żywność jest jak narkotyk

Nowe badanie wykazało, że ultraprzetworzona żywność może uzależniać tak samo jak palenie, picie alkoholu i hazard, a rezygnacja z niej może być równie trudna. Tymczasem taka żywność przyczynia się do zwiększonego ryzyka zachorowania na raka, otyłości czy chorób serca.  

W zastosowanej przez badaczy stupunktowej skali, każde 10 punktów procentowych większego udziału żywności wysoce przetworzonej w diecie wiązało się z wyższymi wynikami problemów emocjonalnych (o 0,81 pkt), problemów z zachowaniem (o 0,47 pkt) oraz ogólnych trudności emocjonalnych i behawioralnych (o 0,64 pkt) w wieku pięciu lat. 

Według analizy statystycznej zastąpienie 10 proc. dziennej energii pochodzącej z żywności silnie przetworzonej jedzeniem nieprzetworzonym lub przetworzonym minimalnie wiązałoby się z niższymi wynikami w tych trzech kategoriach, odpowiednio o 0,91, 0,49 i 0,70 pkt. 
Mimo zauważonych niewielkich wartości, zdaniem naukowców, ze względu na powszechność przetworzonego jedzenia, w skali populacji mogą one mieć znaczenie. 

„Uzyskane przez nas wyniki sugerują, że zastępowanie ultraprzetworzonej żywności produktami nieprzetworzonymi lub minimalnie przetworzonymi w wieku przedszkolnym może wspierać prawidłowy rozwój w obszarze zachowania, potencjalnie przynosząc długoterminowe korzyści dla zdrowia psychicznego” – piszą w swojej pracy eksperci. 

„Rezultaty te wskazują również na wartość działań podejmowanych w zakresie polityki zdrowotnej, promujących spożywanie żywności nieprzetworzonej lub minimalnie przetworzonej oraz podkreślają potrzebę wprowadzania interwencji żywieniowych już we wczesnym dzieciństwie” – dodają.

Żywność ultraprzetworzona a zdrowie

Na podobne związki wskazuje więcej badań. Naukowcy z University of Southern California na łamach pisma „Nutrition Reviews” opublikowali wyniki przeglądu 12 metaanaliz dotyczących związków między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a zdrowiem dzieci i dorosłych. Uwzględnili m.in. otyłość, cukrzycę typu 2, choroby sercowo-naczyniowe, nowotwory i zdrowie psychiczne. Cztery z analizowanych zależności (ryzyko depresji, lęku, zmiany funkcji poznawczych i ryzyko próchnicy) dotyczyły dzieci i młodzieży. 

Jak ustalono, u młodych osób spożywających najwięcej słodkich napojów oraz słodkich i słonych przekąsek, ryzyko występowania depresji było wyższe o 62 proc., a lęku – o 24 proc. w porównaniu z tymi, które jadły ich najmniej. Większe spożycie silnie przetworzonej żywności wiązało się także z nieco gorszymi wynikami w testach funkcji poznawczych oraz aż o 71 proc. wyższym ryzykiem próchnicy.

Fot.PAP/T. Waszczuk

Kilka powodów, by unikać śmieciowego jedzenia

Z badań wynika, że z biegiem czasu bary i restauracje z fast-foodem serwują coraz większe porcje. Świadomość, że burger jest większy niż dekadę temu, może skłonić do rzadszych wizyt w miejscach, w których serwowane jest takiej jedzenie. Więcej niezdrowych posiłków to bowiem większe ryzyko cukrzycy, miażdżycy, alergii, trudności z zajściem w ciążę oraz kłopoty z nauką.

 

Autorzy podkreślają, że większość uwzględnionych badań miała charakter obserwacyjny i nie pozwala potwierdzić związków przyczynowo-skutkowych, a wiarygodność części wyników jest ograniczona. Podkreślają także, że dostępne z metaanaliz dowody dotyczące zdrowia fizycznego dzieci są ograniczone. Mimo to zwracają uwagę na niekorzystne zależności. 

„Wnioski z przeprowadzonego przez nas zaktualizowanego przeglądu przeglądów systematycznych potwierdziły wcześniejsze ustalenia, pokazując konsekwentnie obserwowane niekorzystne korelacje między spożyciem silnie przetworzonej żywności a zdrowiem. Co istotne, przegląd ten dostarczył także istotnych informacji dotyczących zdrowia dzieci, ich funkcji poznawczych, zdrowia jamy ustnej” – piszą.

Choć wiele jeszcze pozostaje do zbadania, a naukowcy dopiero zaczynają rozumieć związki między ultraprzetworzoną żywnością a zdrowiem dzieci, warto pochylić się nad dostępnymi wnioskami. Wyniki dostępnych badań mogą bowiem stanowić argument, aby już od najmłodszych lat dbać o obecność przede wszystkim naturalnych produktów na talerzu.

Autor

Marek Matacz

Marek Matacz - Od ponad 15 lat pisze o medycynie, nauce i nowych technologiach. Jego publikacje znalazły się w znanych miesięcznikach, tygodnikach i serwisach internetowych. Od ponad pięciu lat współpracuje serwisem "Zdrowie" oraz serwisem naukowym Polskiej Agencji Prasowej. Absolwent Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

ZOBACZ TEKSTY AUTORA

ZOBACZ WIĘCEJ

  • PAP/Andrzej Lange

    Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

    Zastąpienie tradycyjnej soli kuchennej taką wzbogaconą w potas może wpływać na ograniczenie chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłych chorób nerek – wynika z badania opublikowanego w „Nature” obejmującego osoby w wieku 25 lat i starsze z 193 krajów. Nie u wszystkich jednak takie rozwiązanie jest wskazane i bezpieczne.

  • AdobeStock

    Cholina dla mózgu i wątroby

    Nazywana niekiedy witaminą B4, cholina jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mózgu, wątroby i układu nerwowego. Uczestniczy w budowie błon komórkowych, produkcji neuroprzekaźników i przemianach tłuszczów. Najnowsze badanie kliniczne sugeruje, że suplementacja w ciąży może korzystnie wpływać na rozwój poznawczy dzieci.

  • AdobeStock

    Chorzy na celiakię latami czekają na trafną diagnozę

    Od pierwszych objawów do rozpoznania celiakii mija średnio 7,3 roku. Przez ten czas chorzy ze swoimi dolegliwościami odwiedzają wielu lekarzy, leczą się na nieistniejące choroby i cierpią, czasem wręcz podupadają na zdrowiu. Wiedza na temat tej choroby wciąż jest niewystarczająca, a objawy na tyle niespecyficzne, że lekarze często przypisują je zespołowi jelita drażliwego (IBS), anemii z niedoboru żelaza czy chronicznemu zmęczeniu.

  • AdobeStock

    Uwaga! Pleśń

    Zarodniki grzybów pleśniowych wdychamy każdego dnia, a ich niewidoczne gołym okiem toksyny mogą trafiać do organizmu wraz z żywnością. Pleśń może wywoływać alergie, nasilać astmę, a niektóre gatunki powodują groźne zakażenia. Największym błędem jest jednak traktowanie wszystkich pleśni jako jednakowo niebezpiecznych. O ryzyku decydują między innymi gatunek grzyba, droga kontaktu i stan zdrowia człowieka.

NAJNOWSZE

  • PAP

    Konferencja „Quo Vadis Medicina?”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    W Centrum Prasowym PAP w najbliższy wtorek odbędzie się konferencja poświęcona Przewlekłej Obturacyjnej Chorobie Płuc. W środę - debata dotycząca zmian i wyzwań w kalendarzu szczepień na 2027 rok. To dyskusje eksperckie zorganizowane w ramach cyklu „Quo Vadis Medicina?" przez Stowarzyszenie Dziennikarzy dla Zdrowia.

  • Jak odróżnić mobbing od konfliktu w pracy

  • Onkologia integracyjna – droga do ciała i psychiki

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Arteterapia to świetlisty przewodnik w chorobie onkologicznej

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Po co nam gorączka?

  • zdj. PAP/Marcin Obara

    Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

    W tym roku lista schorzeń kwalifikujących się do leczenia w komorze hiperbarycznej znacznie się wydłużyła, eksperci dają jednak odpór stosowaniu tlenu hiperbarycznego w nieudokumentowanych wskazaniach, takich jak np. zespoły otępienne czy choroby neurologiczne. W kosmetologii to natomiast wyłącznie efekt placebo – mówi prof. Jacek Kot, kierownik Krajowego Ośrodka Medycyny Hiperbarycznej, przewodniczący Europejskiej Komisji Medycyny Hiperbarycznej (ECHM).

  • Patologiczny płacz, niekontrolowany śmiech

  • Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

Serwisy ogólnodostępne PAP