Profilaktyka klucz do długiego życia zawodowego
Kluczem do wydłużenia aktywności zawodowej jest kompleksowa opieka profilaktyczna, tym ważniejsza, że polskie społeczeństwo starzeje się. Żyjemy dłużej, dzięki postępowi medycyny i poprawie jakości życia, ale … spada liczba urodzeń. Rynek pracy staje więc przed ogromnym wyzwaniem - co zrobić, by wydłużyć aktywność zawodową?*
Analiza danych demograficznych wskazuje na narastający problem starzenia się społeczeństwa, czyli zwiększający się udział osób starszych w ogólnej liczbie ludności. Jest to problem wszystkich krajów, zwłaszcza rozwiniętych, w tym Polski, będący wynikiem zjawisk pozytywnych do jakich należy wydłużenie życia dzięki zmianom cywilizacyjnym, postępowi medycyny i poprawie jakości życia, a także zjawisk negatywnych takich jak zmniejszenie się liczby urodzeń i w konsekwencji zmniejszenie liczby dzieci i osób młodych w społeczeństwie.
Zmieniająca się struktura demograficzna, uwzględniająca postępujące starzenie się społeczeństwa spowoduje, że sytuacja na rynku pracy będzie ewoluować w stronę coraz większego udziału osób starszych w strukturze zatrudnienia.
Mimo stałej poprawy sytuacji zdrowotnej ludności, o czym świadczy zwiększająca się liczba lat życia w zdrowiu, nie można nie dostrzegać, że wraz z wiekiem narasta problem chorób przewlekłych. Według Europejskiego Badania Warunków Życia Ludności (EU-SILC) w 2021 r. w Polsce ok. 34% osób w wieku 16 lat i więcej deklarowało występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych. Odsetek osób wskazujących na występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych w grupie wiekowej 30–44 lata wynosił 17%, w grupie wiekowej 45–59 lat wzrósł do 31%, a wśród osób w wieku 60–74 lata do 55%. Prawie jedna na cztery osoby choruje na co najmniej dwie choroby przewlekłe.
Z analiz stanu zdrowia wynika, że osoby pracujące mają zwykle lepsze wyniki mierników stanu zdrowia niż ogół populacji. Z drugiej strony, to często z powodów zdrowotnych pracownicy nie mogą dłużej wykonywać swojej pracy. Rolą lekarza medycyny pracy jest więc nie tylko ocena możliwości podjęcia lub wykonywania pracy dokonywana z uwzględnieniem stanu zdrowia i zagrożeń występujących w miejscu pracy, ale również jak najwcześniejsza identyfikacja zagrożenia utratą zdolności do pracy. To stałe monitorowanie sytuacji zdrowotnej w takcie zatrudnienia pozwala na utrzymywanie dobrego zdrowia pracowników, a także wskazanie osób zagrożonych pogorszeniem zdolności do pracy z przyczyn zdrowotnych, jak również na wykrycie innych problemów zdrowotnych, ujawniających się często podczas badania i wnikliwej rozmowy z osobami badanymi, co umożliwia podjęcie odpowiednich działań profilaktycznych.
Jak zostało podkreślone, zmieniająca się struktura demograficzna powoduje, że sytuacja na rynku pracy będzie ewoluować w stronę coraz większego udziału osób starszych w strukturze zatrudnienia. Stąd opieka profilaktyczna nad starszymi pracownikami stanowić będzie rosnącą część zadań służby medycyny pracy. Szczególna uwaga musi być skierowana na ocenę stopnia, w jakim postępujące z wiekiem zmiany funkcji istotnych dla wykonywania pracy i mogące występować u starszych pracowników problemy zdrowotne ograniczają zdolność do pracy. Niezwykle ważny jest również udział lekarza sprawującego opiekę profilaktyczną w poradnictwie dla pracowników i pracodawców w zakresie modyfikacji lub zmianie stanowisk pracy dla osób starszych w celu wydłużenia okresu ich aktywności zawodowej.
Zdrowie psychiczne bez granic wieku
Wydłużanie okresu aktywności zawodowej sprawia, że na rynku pracy jest coraz więcej seniorów, a to stawia przed pracodawcami nowe wyzwania. Zdrowie psychiczne oraz radzenie sobie ze stresem przez starszych pracowników to istotne aspekty, które mają wpływ na ich zdolność do kontynuowania pracy. *
Jednym z zadań realizowanych przez Instytut Medycyny Pracy im. Prof. dra med. Jerzego Nofera w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, finansowanego przez Ministra Zdrowia było opracowanie cyklu trzech broszur o zasadach opieki profilaktycznej nad starszym pracownikiem – opracowania są dostępne do bezpłatnego pobrania na stronie https://pracanazdrowie.pl/broszury/. Materiały edukacyjne są skierowane do profesjonalistów służby medycyny pracy, pracodawców oraz pracowników. Omówiono w nich zachodzące wraz z wiekiem zmiany poszczególnych funkcji organizmu i wpływie starzenia się na zdolność do pracy oraz poziom aktywności zawodowej, a także możliwe rozwiązania w przypadku związanych z wiekiem problemów zdrowotnych stanowiących przeciwwskazanie do kontynuowania pracy na dotychczasowym stanowisku/w wyuczonym zawodzie.
W pierwszym z opracowań przedstawiono zakres działań lekarzy medycyny pracy w opiece profilaktycznej. Na wstępie przypomniano podstawy prawne w opiece nad starzejącym się pracownikiem. Zwrócono uwagę na zwiększenie częstotliwości badań profilaktycznych nie tylko w zależności od występujących narażeń, ale także od wieku pracowników. Przedstawiono również zasady dobrej praktyki w opiece profilaktycznej nad starzejącym się pracownikiem, które mają na celu wspieranie i pozytywne kształtowanie determinant zdrowia pracujących i ich zdolności do pracy. Szczegółowo omówiono rolę lekarza medycyny pracy w sprawowaniu opieki profilaktycznej nad pracownikami z problemami zdrowotnymi w zakresie układu krążenia, oddechowego, układu ruchu, nerwowego oraz chorób nowotworowych, zaburzeń metabolicznych, narządów zmysłów i zdrowia psychicznego. Zwrócono uwagę na przypadki, w których lekarz sprawujący opiekę profilaktyczną nad pracownikiem może poszerzyć zakres badania o konsultację specjalistyczną (psychiatryczną, psychologiczną, neurologiczną), a także kierować pracownika na rehabilitację leczniczą uzasadnioną patologią zawodową w zakresie układu ruchu i układu nerwowego oraz obniżonej sprawności psychoruchowej.
W broszurze skierowanej do pracodawców obok omówienia objawów i skutków najczęstszych problemów zdrowotnych występujących w populacji pracowników, zwłaszcza starszych, zwrócono uwagę na specyficzne ograniczenia w zakresie możliwości wykonywania pewnych rodzajów pracy w zależności od problemu zdrowotnego. Przedstawiono działania pracodawców we współpracy z lekarzem medycyny pracy w zakresie wzmacniania zdrowia pracowników poprzez m.in. wspieranie zachowań prozdrowotnych pracowników, wspieranie starzejących się pracowników poprzez modyfikacje na stanowiskach pracy, podejmowanie uzasadnionych wiekiem lub specyficznymi problemami zdrowotnymi prób przekwalifikowania pracownika i przenoszenie na alternatywne stanowiska. Podkreślono również konieczność zapewnienia pracownikom środków ochrony zbiorowej i indywidualnej.
Z kolei opracowanie skierowane do pracowników koncentruje się na działaniach wzmacniających zdrowie, w tym w zakresie zdrowego trybu życia, unikania zbędnych obciążeń i narażeń nie tylko w miejscu pracy, ale i w życiu pozazawodowym, poddawania się badaniom profilaktycznym, szczepieniom czy przestrzegania zaleceń lekarskich. Omówiono również podstawowe zasady profilaktyki najczęstszych problemów zdrowotnych, w tym przestrzegania zasad prawidłowego wykonywania pracy i korzystania z ochron osobistych. Zwrócono także uwagę na konieczność sygnalizowania przełożonym i lekarzowi medycyny pracy wczesnych objawów lub problemów zdrowotnych, tak aby wspólnie poszukać rozwiązań w zakresie modyfikacji lub zmiany stanowiska pracy aby możliwe było bezpieczne i jak najdłuższe kontynuowanie aktywności zawodowej.
Więcej informacji na temat projektu, realizowanych działań, a także narzędzia i materiały do bezpłatnego pobrania można znaleźć na stronie: https://pracanazdrowie.pl/
* tytuł i lead od redakcji
