Zwłóknienie wątroby dotyka już młode osoby
Autor: Marek Matacz
Związana z zaburzeniami metabolicznymi marskość wątroby może się rozwijać już u młodych dorosłych. Ważną rolę odgrywa przy tym nadwaga w dzieciństwie, a znaczenie może mieć nawet zbyt wysokie BMI rodziców. Młodsze osoby potrzebują też specjalnej diagnostyki.
Marskość możliwa nie tylko na starość
Najnowsze badanie przeprowadzone przez zespół z University of California, San Diego pokazuje, że marskość w relacji ze stłuszczeniową chorobą wątroby powiązaną z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) może występować już przed 50. rokiem życia. Szczególnie dotyczy to osób obciążonych cukrzycą i predyspozycjami genetycznymi. Naukowcy przeanalizowali dane odnośnie 2395 osób z MASLD uczestniczących w amerykańskim programie NASH Clinical Research Network. Marskość stwierdzono u 234 z nich, przy czym około jedna czwarta tych przypadków wystąpiła już przed 50. rokiem życia.
Naukowcy zauważyli przy tym ważne zależności. Otóż w młodszej grupie częściej występowała cukrzyca typu 2 i znaczna otyłość. Po uwzględnieniu innych czynników, cukrzyca typu 2 pozostawała silnie związana z występowaniem marskości przed 50. rokiem życia. Podobną, choć słabszą zależność stwierdzono w przypadku wysokiego genetycznego ryzyka. Jak więc zwracają uwagę badacze, u części pacjentów połączenie obciążenia metabolicznego i genetycznego może wiązać się z występowaniem marskości w młodszym wieku.
Choroby wątroby a otyłość w dzieciństwie
Kłopoty mogą zaczynać się już w najmłodszym wieku, na co wskazała grupa ze szwedzkiego Instytutu Karolinska. Naukowcy opisali odkryty w obszernym badaniu związek między otyłością w dzieciństwie i poważnymi niekorzystnymi zdarzeniami dotyczącymi wątroby (MALO). Chodzi o marskość wątroby, raka wątrobowokomórkowego, żylaki przełyku lub żołądka, nadciśnienie wrotne, przeszczep wątroby, wodobrzusze, niewydolność wątroby lub zgon związany z jej chorobą.
Badanie objęło prawie 30 tys. dzieci z nadwagą lub otyłością wpisanych do Swedish Childhood Obesity Treatment Register oraz ponad 140 tys. dzieci z ogólnej populacji. Obserwowano je od je od dziesiątego roku życia do wieku maksymalnie 40 lat (mediana 8,3 roku). W tym czasie poważne zdarzenia wątrobowe wystąpiły u 77 osób. Badacze oszacowali, że do 40. roku życia takie problemy pojawią się u około 1,1 proc. osób z nadwagą lub otyłością w dzieciństwie, podczas gdy w grupie kontrolnej odsetek ten wyniesie 0,5 proc.
Zauważono dodatkowe zależności – u osób, które cierpiały na otyłość w dzieciństwie, a później rozwinęły problem z alkoholem, ryzyko poważnych chorób wątroby było ponad siedem razy większe, niż u osób z grupy kontrolnej, u których nie stwierdzono zaburzeń związanych z używaniem alkoholu. Co ważne, w związku otyłości z zaburzeniami wątroby nie pośredniczyło późniejsze zachorowanie na cukrzycę typu 2.
Naukowcy trochę uspokajają. „Otyłość w dzieciństwie wiąże się z około dwukrotnie wyższym ryzykiem poważnych powikłań wątrobowych. Jednocześnie bezwzględne ryzyko ich wystąpienia przed 40. rokiem życia pozostaje niewielkie” – piszą w publikacji, która ukazała się w piśmie „JHEP Reports”.
Otyłość rodziców to większe ryzyko
Ponadto, jak pokazali naukowcy Washington University, wiele zależy także od zdrowia rodziców. Badacze przeanalizowali dane odnośnie prawie 2 tys. uczestników znanego projektu UK Avon Longitudinal Study of Parents and Children. Celem nowej analizy było sprawdzenie związków między BMI rodziców jeszcze przed ciążą, a ryzykiem wystąpienia MASLD u potomstwa w wieku 24 lat. Naukowcy ocenili też wpływ, pośredniczącej w rozwoju tego zaburzenia, otyłości u dzieci.
W wieku 24 lat chorobę stwierdzono u 10,4 proc. badanych. Okazało się przy tym, że im wyższe BMI matki i ojca przed ciążą, tym większe były szanse jej wystąpienia u dorosłych dzieci. MASLD było znacznie częstsze u potomstwa rodziców, którzy oboje mieli nadwagę lub otyłość – szanse rozpoznania choroby były 3,7-krotnie wyższe. Wyniki pokazały przy tym, że około dwie trzecie tego związku można było wyjaśnić tym, że dzieci rodziców z nadwagą lub otyłością same częściej miały podwyższone BMI między siódmym a siedemnastym rokiem życia.
„Nadmierna masa ciała rodziców przed ciążą wiązała się z większymi szansami wystąpienia MASLD u ich dzieci. W związku tym w dużej mierze pośredniczyło utrzymujące się podwyższone BMI dziecka.
Wskazuje to, że działania podejmowane na różnych etapach życia mogą pomóc ograniczyć ryzyko MASLD w przyszłych pokoleniach” – piszą naukowcy w publikacji, która ukazała się w piśmie „Gut”.
Dodatkowe testy poprawiają ocenę ryzyka
Do identyfikowania dorosłych z MASLD, u których może występować klinicznie istotne włóknienie wątroby, stosuje się parametr znany jako FIB-4, który uwzględnia wiek, poziom enzymów wątrobowych ALT i AST oraz liczbę płytek krwi. Jest on jednak mniej wiarygodny poniżej 45. roku życia.
Naukowcy z University of Florida sprawdzili, czy diagnostykę można poprawić dzięki wykorzystaniu czynników ryzyka kardiometabolicznego (cardiometabolic risk factors – CMRFs), czyli cukrzycy typu 2, nadciśnienia i otyłości, a także insulinooporności.
W badaniu obejmującym 964 osoby, klinicznie istotne włóknienie wątroby występowało u 7 proc. młodych dorosłych i 9 proc. osób w wieku 45–64 lat. U młodszych pacjentów standardowy wskaźnik FIB-4 radził sobie jednak słabo, wykrywając tylko 15 proc. przypadków istotnego klinicznie zwłóknienia. Znacznie lepsze wyniki dawała ocena trzech czynników ryzyka kardiometabolicznego – otyłości, nadciśnienia i cukrzycy typu 2 – wykrywające zwłóknienie z czułością wynoszącą 75 proc. i swoistością 71 proc. Po dodatkowym uwzględnieniu insulinooporności (mierzonej wskaźnikiem HOMA-IR) czułość wynosiła 78 proc., a swoistość 81 proc. Autorzy wskazują więc, że u młodszych osób samo FIB-4 może nie wystarczać do oceny ryzyka włóknienia wątroby.
„U młodych dorosłych brak czynników ryzyka kardiometabolicznego lub insulinooporności oznaczał małe prawdopodobieństwo klinicznie istotnego włóknienia wątroby. Uwzględnienie insulinooporności poprawiało ocenę ryzyka u osób z takimi czynnikami. Połączenie obu tych informacji może więc ułatwić wykrywanie istotnego włóknienia wątroby u młodych dorosłych” – podsumowują swoje wyniki naukowcy.
