Kontrola gospodarki węglowodanowej z biegiem zatrudnienia
Cukrzyca typu 2 przez wiele lat może rozwijać się bez wyraźnych objawów, a jej rozpoznanie często poprzedza długi okres nieprawidłowej glikemii i stanu przedcukrzycowego. W Polsce taki problem dotyczy kilkuset tysięcy osób z nieświadomością cukrzycy i kolejnych kilku milionów osób z nieprawidłową glikemią na czczo i/lub upośledzoną tolerancją glukozy, będącymi stanami przedcukrzycowymi.
Z punktu widzenia profilaktyki szczególnie istotne jest więc dotarcie z diagnostyką do osób, które czują się zdrowe i z własnej inicjatywy rzadko korzystają z badań przesiewowych. Taką możliwość stwarza system profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami.
Obowiązkowe badania – szansa dla profilaktyki
Pracownicy podlegają obowiązkowym badaniom profilaktycznym – wstępnym, okresowym, a w określonych sytuacjach także kontrolnym. Oznacza to, że osoby aktywne zawodowo regularnie pojawiają się w gabinecie lekarza medycyny pracy, również wtedy, gdy nie odczuwają żadnych dolegliwości i nie zgłaszają się z własnej inicjatywy do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.
Ma to szczególne znaczenie wobec wciąż niewystarczającego uczestnictwa Polaków w programach profilaktycznych. Natomiast medycyna pracy dysponuje wyjątkowym atutem: pracownik nie musi zostać przekonany do samego kontaktu z systemem ochrony zdrowia – na badanie okresowe ma obowiązek się zgłosić. Warto wykorzystać tę wizytę również do działań służących wczesnemu wykrywaniu chorób przewlekłych, zwłaszcza wraz ze starzeniem się populacji osób pracujących.
Kiedy oznaczenie glukozy jest elementem badania pracownika?
W części przypadków ocena stężenia glukozy nie jest wyłącznie dodatkowym elementem profilaktyki. Obowiązujące wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, stanowiące załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r., przewidują oznaczanie glukozy w ramach badań osób wykonujących określone rodzaje pracy lub u pracowników narażonych na wybrane czynniki zawodowe. Dotyczy to m.in. pracy w mikroklimacie gorącym i zimnym, narażenia na disiarczek węgla oraz związki kwasu dichlorofenoksyoctowego, pracy na wysokości, a także stanowisk związanych z kierowaniem pojazdami, szkoleniem i egzaminowaniem kierowców.
W pozostałych przypadkach lekarz medycyny pracy może – jeżeli uzna to za niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia pracownika – poszerzyć zakres badania o dodatkowe badania diagnostyczne. Dobrym rozwiązaniem będą wypracowane razem z pracodawcą programy promocji zdrowia wykorzystujące obecność pracownika w poradni do zaproponowania mu dodatkowej diagnostyki ukierunkowanej na choroby przewlekłe. Stwarza to możliwość wykorzystania badań okresowych do oceny gospodarki węglowodanowej także u osób, u których nie wynika to bezpośrednio z narażenia zawodowego.
Możliwe są różne strategie: oznaczanie glikemii u wszystkich pracowników w określonych grupach wieku, objęcie badaniem wybranych grup zwiększonego ryzyka albo poprzedzenie oznaczenia glukozy oceną czynników ryzyka, takich jak wiek, nadwaga lub otyłość, obwód talii, mała aktywność fizyczna, nadciśnienie tętnicze czy występowanie cukrzycy w rodzinie.
Wykryć, zanim pojawią się objawy
Regularna ocena gospodarki węglowodanowej podczas badań profilaktycznych pozwala wykrywać nieprawidłowości na etapie, na którym pracownik nie odczuwa jeszcze żadnych dolegliwości. Dotyczy to zarówno nierozpoznanej cukrzycy, jak i stanu przedcukrzycowego.
Wczesne stwierdzenie nieprawidłowości daje możliwość podjęcia interwencji w momencie, gdy modyfikacja stylu życia – zwiększenie aktywności fizycznej, redukcja nadmiernej masy ciała i zmiana sposobu żywienia – może zahamować lub opóźnić rozwój cukrzycy typu 2. Na tym jednak rola badań okresowych nie musi się kończyć. Ich cykliczność pozwala lekarzowi wrócić do wcześniej sformułowanych zaleceń i ocenić, czy pracownik rzeczywiście zmienił zachowania zdrowotne, wykonał zalecone badania lub rozpoczął leczenie.
Gdy cukrzyca jest już rozpoznana
Badania okresowe mają znaczenie również u osób z rozpoznaną cukrzycą. Celem nie jest wówczas samo potwierdzenie choroby, lecz ocena jej przebiegu, wyrównania metabolicznego, stosowanego leczenia, występowania powikłań oraz ryzyka hipoglikemii w kontekście konkretnych obowiązków zawodowych.
Szczególnej uwagi wymagają pracownicy wykonujący czynności, przy których nagłe pogorszenie sprawności psychofizycznej lub zaburzenia świadomości mogłyby stanowić zagrożenie dla nich samych lub innych pracowników. Powtarzające się epizody hipoglikemii mogą ponadto prowadzić do osłabienia odczuwania jej objawów ostrzegawczych, a w konsekwencji do rozwoju nieświadomości hipoglikemii. Dlatego podczas kolejnych badań istotna jest nie tylko ocena średniego wyrównania glikemii, ale również występowania i częstości jej spadków oraz ocena zdolności pracownika do ich rozpoznawania i właściwego reagowania.
Rozpoznanie cukrzycy nie oznacza automatycznie ograniczenia aktywności zawodowej. Odpowiednie leczenie, edukacja pacjenta, monitorowanie glikemii oraz dostosowanie postępowania do rodzaju wykonywanej pracy pozwalają wielu osobom z cukrzycą bezpiecznie kontynuować zatrudnienie przez kolejne lata.
Medycyna pracy może towarzyszyć pracownikowi przez wiele lat
Największym potencjałem badań okresowych jest ich powtarzalność. Lekarz medycyny pracy może obserwować pracownika przez znaczną część jego aktywności zawodowej – od wieku młodego, poprzez okres narastania ryzyka metabolicznego, aż do ostatnich lat zatrudnienia. Dzięki temu pojedyncze oznaczenie glukozy może stać się elementem szerszego procesu: wykrycia czynników ryzyka, rozpoznania zaburzeń gospodarki węglowodanowej, zmotywowania pracownika do zmiany zachowań zdrowotnych, skierowania go do dalszej diagnostyki i leczenia, a następnie okresowej kontroli efektów podjętych działań.
Tak rozumiana profilaktyczna opieka zdrowotna nad pracownikami może nie tylko sprzyjać wcześniejszemu rozpoznawaniu cukrzycy, ale również pomagać osobom już chorującym w bezpiecznym wykonywaniu pracy i możliwie długim utrzymaniu aktywności zawodowej.
Zapraszamy również do skorzystania z bezpłatnych konsultacji wspierających zdrowie i aktywność zawodową zróżnicowanego wiekowo personelu firm, udzielanych przez multidyscyplinarny zespół ekspertów Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera.
Z konsultacji mogą skorzystać wszystkie firmy zlokalizowane w Polsce, niezależnie od wielkości, formy własności i profilu działalności oraz zaawansowania realizowanych działań prozdrowotnych dla pracowników. Udział w konsultacjach jest nielimitowany oraz bezpłatny. Zapraszamy do kontaktu pracodawców, menadżerów, specjalistów HR, PR, EB, CSR, BHP oraz profesjonalistów służby medycyny pracy. Aby zapisać się na konsultacje, wystarczy wypełnić formularz dostępny w zakładce Centrum Konsultacyjne na stronie: https://pracanazdrowie.pl/konsultacje/ lub wysłać e-mail na adres: pracanazdrowie@imp.lodz.pl.
