Jak zmniejszyć ryzyko demencji?

Jak pokazują badania, wprowadzone w odpowiednim czasie proste sposoby pomagają znacznie obniżyć przyszłe zagrożenie demencją. Niektóre działają nawet u osób silnie obciążonych genetycznie.

AdobeStock

Mózg lubi towarzystwo, stymulację i ruch

Jeśli ktoś chce uniknąć demencji, bardzo pomóc mogą mu trzy rzeczy – donoszą naukowcy z Trinity College Dublin. I nie chodzi wcale o wyrzeczenia, wręcz przeciwnie – o aktywności przyjemne, relaksujące i rozwijające. Naukowcy odkryli, że do najsilniejszych strategii zapobiegania demencji należą: nauka gry na instrumencie, zagraniczne podróże oraz spotkania towarzyskie. Chodzi bowiem o wprowadzane już w średnim wieku aktywności stymulujące intelektualnie, fizycznie i społecznie. 

„Już od jakiegoś czasu wiemy, że aktywności związane ze stylem życia, takie jak ćwiczenia fizyczne, mogą opóźniać pogarszanie się funkcji poznawczych u osób starszych. Zaskoczyło nas jednak, że stymulujące codzienne zajęcia znacząco poprawiają sprawność poznawczą już w wieku średnim – dekady przed pojawieniem się związanego z wiekiem spadku tych funkcji – mówi prof. Lorina Naci, autorka publikacji, która ukazała się w piśmie „Alzheimer’s & Dementia Diagnosis Assessment & Disease Monitoring”. 

„Co ważne, większe korzyści przynosiło połączenie różnych aktywności, niż zaangażowanie tylko w jedną z nich. Nasze wyniki sugerują, że kluczowa jest różnorodność, a najskuteczniej zdrowie mózgu wspiera kombinacja stymulacji fizycznej, społecznej i umysłowej” – podkreśla ekspertka. 

Demencję można spowolnić!

Jej zespół przeanalizował dane na temat siedmiuset mieszkających w Irlandii lub Wielkiej Brytanii, zdrowych pod względem zdolności poznawczych, osób w wieku od 40 do 59 lat. Ochotników obserwowano przez dziesięć lat. Sprawdzano wpływ kontaktów z rodziną lub przyjaciółmi, gry na instrumencie muzycznym, zajęć artystycznych, aktywności fizycznej, czytania, nauki, używania drugiego języka oraz podróżowania. 

Okazało się, że skuteczne strategie działają nawet u osób z genetycznym obciążeniem w kierunku rozwoju choroby Alzheimera (apolipoprotein E ε4). Co więcej, silniej chroniły one przed demencją, niż obciążająca genetyczna mutacja sprzyjała rozwojowi schorzenia. W tym samym badaniu naukowcy znaleźli także kluczowe czynniki sprzyjające demencji. Wymieniają stany depresyjne, urazy mózgu, cukrzycę, nadciśnienie, a także złą jakość snu i zaburzenia słuchu. 

„Nasze badanie daje poczucie sprawczości. Pokazuje, że angażowanie się w różnorodne stymulujące aktywności, takie jak kontakty społeczne, uczenie się nowych umiejętności, utrzymywanie aktywności fizycznej i dbanie o zdrowie psychiczne, może aktywnie wzmacniać odporność poznawczą na całe dekady przed pojawieniem się jakichkolwiek objawów. Działa to nawet u osób obciążonych ryzykiem genetycznym i rodzinną historią demencji” – podkreśla prof. Naci. 

Naukowczyni zwraca także uwagę, że choć każdy może wprowadzać działania ochronne samodzielnie, to warto, aby osoby decyzyjne w państwie wspierały opisane w publikacji skuteczne i proste metody.

Mózg można trenować do obrony przed demencją

Jak duże znaczenie może mieć odpowiedni trening mózgu, pokazuje wieloośrodkowe badanie kliniczne ACTIVE ufundowane przez amerykańskie National Institutes of Health. Jego uczestnicy zostali losowo przydzieleni do sesji treningu poznawczego przeprowadzonego w 1999 roku. Każda z sesji trwała od 60 do 75 minut i odbywała się dwa razy w tygodniu tylko przez okres od pięciu do sześciu tygodni. Następnie połowa uczestników przeszła kolejną turę treningów po 11 i 35 miesiącach. 

Treningi miały na celu usprawnienie jednego z trzech rodzajów funkcji poznawczych: pamięci, rozumowanie oraz szybkości przetwarzania informacji wzrokowych. Autorzy badania ocenili efekty każdego z tych programów, analizując dane medyczne ponad 2 tys. uczestników z 2019 roku. W grupie, która przeszła pierwszy oraz drugi – wzmacniający trening szybkości – ochotnicy mieli o 25 proc. niższe ryzyko rozwoju demencji. 

Nie czekaj, aż demencja się pogłębi

Co 3 sekundy ktoś na świecie zapada na demencję. Co piąty mieszkaniec Polski cierpi już na zaburzenia pamięci, a jedna na 10 osób powyżej 65. roku życia zachoruje na chorobę Alzheimera lub inną chorobę otępienną. A jednocześnie nigdy nie jest za późno na leczenie – przekonywali eksperci w czasie konferencji z okazji otwarcia Centrum Leczenia Zaburzeń Pamięci Affidea w Warszawie. Przy czym, im wcześniej zacznie się leczenie, tym lepiej.

„Badanie to pokazuje, że prosty trening mózgu trwający zaledwie przez kilka tygodni, może pomóc ludziom zachować sprawność umysłową przez długie lata. To potężna idea – że praktyczne, niedrogie narzędzia mogłyby pomóc opóźnić demencję oraz wesprzeć starsze osoby w utrzymaniu niezależności i jakości życia” – podkreśla dyrektor NIH, dr Jay Bhattacharya. 

„Wciąż potrzeba więcej badań, aby ustalić, jak dokładnie ten mechanizm tutaj działa, ale ten obiecujący trop może pchnąć naukę dalej w stronę opracowania skutecznych metod opóźniania lub zapobiegania demencji” – dodaje dr Richard Hodes, dyrektor National Institute on Aging. 
Wykorzystany przez naukowców trening dostępny jest na stronie https://www.brainhq.com/.

Zdrowszy organizm wspiera umysł

Dbanie o sprawny umysł wymaga troski o całe ciało. Jednym z parametrów, o które warto zadbać, to ciśnienie krwi. Dobrze pokazało to m.in. niedawne chińskie badanie opublikowane na łamach magazynu „Nature Medicine”. Badacze sprawdzili skuteczność obniżania ciśnienia tętniczego pod kątem ryzyka rozwoju demencji z dowolnej przyczyny wśród ponad 33 tys. osób w wieku 40 lat i starszych, z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym. Część ochotników zaczęła przyjmować leki obniżające ciśnienie, co doprowadziło do jego redukcji do wartości poniżej 130/80 mm Hg. Taka interwencja obniżyła ryzyko pojawienia się demencji średnio o 15 proc. 

Ruch rozwija nie tylko mięśnie, ale i mózg. Od dawna.

Ćwiczysz, biegasz, chodzisz – rozwijasz swój mózg, a zwiększanie aktywności fizycznej zapobiega demencji. To wszystko dlatego, że miliony lat temu zaczęliśmy wędrować w poszukiwaniu pożywienia.

„Nasze badanie przeprowadzone z randomizacją grupową wskazuje, że intensywne obniżanie ciśnienia tętniczego skutecznie zmniejsza ryzyko wystąpienia otępienia z dowolnej przyczyny u pacjentów z nadciśnieniem” – podsumowują autorzy publikacji.

Warto przypomnieć, że demencja dotyka na świecie ok. 50 mln ludzi. Według niektórych prognoz w 2050 roku liczba ta ma osiągnąć 150 mln. Warto więc skorzystać ze sposobów, które mogą obniżyć ryzyko. Jak pokazują badania, dobrze jest zacząć działać odpowiednio wcześnie, na długo przed czasem, w którym mogłyby się pojawić niepokojące objawy.