Zapobieganie samobójstwom: jak mogą w tym pomóc media i twórcy kultury?

Sposób informowania o samobójstwach ma realne przełożenie na statystyki zachowań samobójczych – podkreślają eksperci Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, realizowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. W związku z tym, w ramach programu m.in. zaoferowane zostaną dziennikarzom, reżyserom, scenarzystom i innym twórcom kultury nowe, konkretne formy wsparcia oraz narzędzia, które mają umożliwić zmianę narracji dotyczącej samobójstw.

Fot. PAP/W.Olkuśnik
Fot. PAP/W.Olkuśnik

- Niewłaściwie skonstruowany komunikat medialny, napisany językiem sensacji, opisujący metody popełnienia samobójstwa, gloryfikujący osobę, która odebrała sobie życie oraz sam czyn, może spowodować efekt Wertera. Odbiorcy będący w kryzysie, po przeczytaniu takiego materiału mogą poczuć chęć naśladownictwa, biorąc samobójstwo jako zachowanie modelowe – ostrzegała dr Halszka Witkowska, kulturoznawca i suicydolog z Uniwersytetu Warszawskiego, podczas konferencji prasowej inaugurującej uruchomienie Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, realizowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-25. 

Jednocześnie ekspertka wskazała, że oprócz efektu Wertera dziennikarze i ludzie mediów przyczynić się mogą także do efektu Papageno – czyli zjawiska odwrotnego. 

- Prawidłowo skonstruowana informacja medialna zawierająca wypowiedzi ekspertów, odsyłająca do miejsc, gdzie można uzyskać pomoc, a także zawierająca historie osób, które poradziły sobie z kryzysem może wpłynąć na obniżenie statystyk zachowań samobójczych. Odbiorcami takiego komunikatu oprócz osób w kryzysie, mogą być także ci, którzy wiedzę zawartą w artykule wykorzystają do tego, aby pomóc drugiej osobie – podkreślała dr Halszka Witkowska. 

Fot. PAP

Samobójstwo jest problemem społecznym

Na tym jednak nie koniec. 

- Niebagatelną rolę odgrywają także twórcy kultury: pisarze, reżyserzy czy muzycy. To oni tworzą narrację kulturową wokół samobójstwa. To ich odbiorcy przeżywają dramat ludzkiej autodestrukcji i utożsamiają się z nim. Szalenie ważne jest, aby osoby tworzące dzieła kultury miały świadomość delikatności  i złożoności tematu, jakim się zajmują – mówiła dr Halszka Witkowska, zaznaczając, że dzieła kultury podejmujące tematykę samobójstw, które są tworzone w sposób odpowiedzialny, a więc biorący pod uwagę m.in. odbiorców przeżywających kryzys suicydalny oraz ich bliskich, mogą odegrać bardzo pozytywną rolę w zapobieganiu zachowaniom samobójczym. 

Ponieważ jednak dziennikarze, redaktorzy i twórcy kultury - ze zrozumiałych powodów - mogą mieć trudność w adekwatnym przedstawianiu i relacjonowaniu tematyki samobójstw, eksperci Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym chcą im zaoferować bardzo konkretną pomoc w tym zakresie.  

- Działający w ramach programu zespół ekspertów będzie oferował bezpłatne konsultacje merytoryczne tekstów dotyczących samobójstw. Zarówno dziennikarze, pisarze, jak i scenarzyści czy reżyserzy będą mogli w tym celu zgłaszać się do tego zespołu. W ramach jego pracy będziemy także wspierać redakcje, wydawnictwa czy szkoły filmowe i teatralne. Głównym celem jest dzielenie się wiedzą, dzięki której możemy zmienić narrację wokół samobójstwa i co za tym idzie wspomóc działania mające na celu zapobieganie samobójstwom w Polsce – informowała dr Halszka Witkowska podczas konferencji. 

Gdzie można się zgłosić po taką pomoc i uzyskać dodatkowe informacje dotyczące programu? Najlepiej w tym celu wejść na jego oficjalną stronę internetową - o nazwie: ZapobiegajMySamobójstwom.pl, która została właśnie uruchomiona (w dniu konferencji, czyli 9 września).    

Na wspomnianej stronie można znaleźć także m.in. specjalne poradniki, opracowane przez ekspertów, które w praktyczny sposób instruują pracowników mediów, a także osoby wypowiadające się w mediach, w jaki sposób mogą pomóc w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu samobójstwom, poprzez swoją działalność medialną.  

Uwaga! Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, poza współpracą z mediami oraz ich wspieraniem, obejmuje oczywiście także wiele innych działań i celów. 

Fot. PAP / JP

Zapobieganie samobójstwom: ty też możesz pomóc!

Osoby myślące o samobójstwie często wysyłają sygnały świadczące o tym, że są w kryzysie. Nie można ich zignorować. Zwykła, życzliwa rozmowa może wtedy uratować komuś życie.

Dr Iwona Koszewska, psychiatra i kierownik utworzonego niedawno Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Instytucie Psychiatrii i Neurologii, które będzie koordynować realizację tego programu, wskazała podczas konferencji, że jego głównym celem jest zapobieganie samobójstwom poprzez m.in.: 

  • zwiększenie dostępu do pomocy dla osób w kryzysie samobójczym, 
  • zwiększenie kompetencji osób udzielających pomocy, 
  • programy profilaktyczne skierowane do osób z grup ryzyka, 
  • ograniczenie dostępu do metod popełniania samobójstwa, 
  • poprawę monitorowania prób i zgonów samobójczych, 
  • prowadzenie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych, 
  • monitoring mediów w zakresie podejmowania przez nie tematyki zachowań samobójczych, 
  • prowadzenie badań naukowych. 

Więcej informacji na ten temat można znaleźć na wspomnianej wcześniej stronie internetowej programu. Ma się na niej wkrótce ukazać także pełna relacja wideo z omawianej konferencji.  

Przy okazji warto polecić także inne wartościowe źródła informacji na temat zapobiegania samobójstwom, gdzie można znaleźć wiele praktycznych informacji, porad i materiałów: 

Fot. PAP/ Marcin Kmieciński

Kryzys psychiczny niejedno ma imię

Na koniec warto zwrócić uwagę jeszcze na fakt, że konferencja inaugurująca omawiany wyżej program odbyła się w nieprzypadkowym terminie, bo w przeddzień Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom. Jego celem jest budowanie świadomości społecznej na ten temat i aktywizowanie różnego rodzaju działań zaradczych. Skala problemu samobójstw pozostaje niestety wciąż bardzo duża, także w naszym kraju. Z danych przedstawionych podczas konferencji przez ekspertów wynika, że w Polsce w 2020 r. średnio każdego dnia aż 33 osoby podejmowały próby samobójcze, a 14 osób umierało z tego powodu.

Miejmy nadzieję, że Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym przyczyni się do spadku liczby samobójstw w Polsce, których w ostatnich latach było ponad 5 tys. rocznie. 

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl 

Źródło: 

Konferencja prasowa pt. „Rusza Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Polsce”, która odbyła się 9 września 2021 r. w Centrum Prasowym PAP w Warszawie. Konferencja została zorganizowana przez Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym działające w Instytucie Psychiatrii i Neurologii - w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-25. Zapis wideo całej konferencji można zobaczyć tutaj.  

Autor

Wiktor Szczepaniak

Wiktor Szczepaniak - Doświadczony dziennikarz, redaktor i specjalista ds. komunikacji społecznej. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Pracował m.in. w Polskiej Agencji Prasowej, Pulsie Biznesu, Instytucie Żywności i Żywienia, Instytucie Psychiatrii i Neurologii oraz w Głównym Inspektoracie Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Specjalizuje się w tematach związanych z żywnością i żywieniem, zdrowiem publicznym, profilaktyką zdrowotną, medycyną stylu życia, psychologią, neuroróżnorodnością, nauką i edukacją.

ZOBACZ TEKSTY AUTORA

ZOBACZ WIĘCEJ

  • AdobeStock

    Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

    Naukowcy z Uniwersytetu Missouri odkryli, że seniorzy, którzy przestrzegają regularnego dnia, odczuwają mniej bólu fizycznego i mniej objawów depresji.

  • AdobeStock

    Rozluźnij się i odzyskaj moc

    Dopiero w stanie prawdziwego fizjologicznego rozluźnienia nasz organizm ma szansę na pełną regenerację. O umysł warto dbać z taką samą uważnością, z jaką trenujemy mięśnie. Wystarczy zaledwie kilka minut dziennie poświęconych na uważny oddech, aby odzyskać wewnętrzną równowagę i energię do działania.

  • PAP/Jakub Kaczmarczyk

    Jak odróżnić mobbing od konfliktu w pracy

    Wśród zachowań mobbingowych wymienia się zastraszanie, poniżanie, uwłaczanie, ośmieszanie, upokarzanie. Czym te stany się charakteryzują w świetle psychologii, kiedy zaczyna się uporczywe nękanie, czyli mobbing, oraz czym różni się od konfliktu – wyjaśnia dr Agnieszka Mościcka-Teske, psycholożka z Wydziału Psychologii i Prawa Uniwersytetu SWPS w Poznaniu.

  • PAP/Jarek Praszkiewicz

    Onkologia integracyjna – droga do ciała i psychiki

    „Rak w objęciach sztuki” to spotkanie poświęcone podejściu do pacjenta onkologicznego, które obok leczenia samej choroby uwzględnia także jego kondycję psychiczną, sposób odżywiania, aktywność fizyczną i artystyczną. Jak powiedział PAP przewodniczący rady Fundacji Onkologicznej Różowa Konwalia dr hab. n. med. Bogdan Michalski, rozwój nowoczesnych metod leczenia sprawił, że więcej uwagi należy poświęcić również potrzebom samych chorych.

NAJNOWSZE

  • PAP/Grzegorz Michałowski

    Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Główny Inspektor Sanitarny co roku aktualizuje i publikuje kalendarz szczepień m.in. dla pacjentów do ukończenia 19. roku życia. To wykaz szczepień obowiązkowych i zalecanych, by chronić najmłodszych przed groźnymi chorobami zakaźnymi i zakażeniami oraz niektórymi nowotworami.

  • Nietolerancja histaminy

  • Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

  • Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Kalendarz szczepień na 2027: intuicyjny, praktyczny przewodnik

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • AdobeStock

    Udar niszczy mózg, ale nauka potrafi go obudzić dzięki nowej metodzie neurorehabilitacji

    – Nawet po udarze mózg zachowuje zdolność do zmian i adaptacji. Dobrze dobrany trening może wspierać reorganizację sieci neuronalnych, dzięki której zachowane obszary mózgu pomagają kompensować skutki udaru – mówi dr hab. Aneta Szymaszek, neuropsycholożka związana z Centrum BrainCity w Instytucie Nenckiego PAN.

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP