Zapobieganie samobójstwom: jak mogą w tym pomóc media i twórcy kultury?

Sposób informowania o samobójstwach ma realne przełożenie na statystyki zachowań samobójczych – podkreślają eksperci Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, realizowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. W związku z tym, w ramach programu m.in. zaoferowane zostaną dziennikarzom, reżyserom, scenarzystom i innym twórcom kultury nowe, konkretne formy wsparcia oraz narzędzia, które mają umożliwić zmianę narracji dotyczącej samobójstw.

Fot. PAP/W.Olkuśnik

- Niewłaściwie skonstruowany komunikat medialny, napisany językiem sensacji, opisujący metody popełnienia samobójstwa, gloryfikujący osobę, która odebrała sobie życie oraz sam czyn, może spowodować efekt Wertera. Odbiorcy będący w kryzysie, po przeczytaniu takiego materiału mogą poczuć chęć naśladownictwa, biorąc samobójstwo jako zachowanie modelowe – ostrzegała dr Halszka Witkowska, kulturoznawca i suicydolog z Uniwersytetu Warszawskiego, podczas konferencji prasowej inaugurującej uruchomienie Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, realizowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-25. 

Jednocześnie ekspertka wskazała, że oprócz efektu Wertera dziennikarze i ludzie mediów przyczynić się mogą także do efektu Papageno – czyli zjawiska odwrotnego. 

- Prawidłowo skonstruowana informacja medialna zawierająca wypowiedzi ekspertów, odsyłająca do miejsc, gdzie można uzyskać pomoc, a także zawierająca historie osób, które poradziły sobie z kryzysem może wpłynąć na obniżenie statystyk zachowań samobójczych. Odbiorcami takiego komunikatu oprócz osób w kryzysie, mogą być także ci, którzy wiedzę zawartą w artykule wykorzystają do tego, aby pomóc drugiej osobie – podkreślała dr Halszka Witkowska. 

Samobójstwo jest problemem społecznym

Na tym jednak nie koniec. 

- Niebagatelną rolę odgrywają także twórcy kultury: pisarze, reżyserzy czy muzycy. To oni tworzą narrację kulturową wokół samobójstwa. To ich odbiorcy przeżywają dramat ludzkiej autodestrukcji i utożsamiają się z nim. Szalenie ważne jest, aby osoby tworzące dzieła kultury miały świadomość delikatności  i złożoności tematu, jakim się zajmują – mówiła dr Halszka Witkowska, zaznaczając, że dzieła kultury podejmujące tematykę samobójstw, które są tworzone w sposób odpowiedzialny, a więc biorący pod uwagę m.in. odbiorców przeżywających kryzys suicydalny oraz ich bliskich, mogą odegrać bardzo pozytywną rolę w zapobieganiu zachowaniom samobójczym. 

Ponieważ jednak dziennikarze, redaktorzy i twórcy kultury - ze zrozumiałych powodów - mogą mieć trudność w adekwatnym przedstawianiu i relacjonowaniu tematyki samobójstw, eksperci Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym chcą im zaoferować bardzo konkretną pomoc w tym zakresie.  

- Działający w ramach programu zespół ekspertów będzie oferował bezpłatne konsultacje merytoryczne tekstów dotyczących samobójstw. Zarówno dziennikarze, pisarze, jak i scenarzyści czy reżyserzy będą mogli w tym celu zgłaszać się do tego zespołu. W ramach jego pracy będziemy także wspierać redakcje, wydawnictwa czy szkoły filmowe i teatralne. Głównym celem jest dzielenie się wiedzą, dzięki której możemy zmienić narrację wokół samobójstwa i co za tym idzie wspomóc działania mające na celu zapobieganie samobójstwom w Polsce – informowała dr Halszka Witkowska podczas konferencji. 

Gdzie można się zgłosić po taką pomoc i uzyskać dodatkowe informacje dotyczące programu? Najlepiej w tym celu wejść na jego oficjalną stronę internetową - o nazwie: ZapobiegajMySamobójstwom.pl, która została właśnie uruchomiona (w dniu konferencji, czyli 9 września).    

Na wspomnianej stronie można znaleźć także m.in. specjalne poradniki, opracowane przez ekspertów, które w praktyczny sposób instruują pracowników mediów, a także osoby wypowiadające się w mediach, w jaki sposób mogą pomóc w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu samobójstwom, poprzez swoją działalność medialną.  

Uwaga! Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, poza współpracą z mediami oraz ich wspieraniem, obejmuje oczywiście także wiele innych działań i celów. 

Zapobieganie samobójstwom: ty też możesz pomóc!

Osoby myślące o samobójstwie często wysyłają sygnały świadczące o tym, że są w kryzysie. Nie można ich zignorować. Zwykła, życzliwa rozmowa może wtedy uratować komuś życie.

Dr Iwona Koszewska, psychiatra i kierownik utworzonego niedawno Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Instytucie Psychiatrii i Neurologii, które będzie koordynować realizację tego programu, wskazała podczas konferencji, że jego głównym celem jest zapobieganie samobójstwom poprzez m.in.: 

• zwiększenie dostępu do pomocy dla osób w kryzysie samobójczym, 
• zwiększenie kompetencji osób udzielających pomocy, 
• programy profilaktyczne skierowane do osób z grup ryzyka, 
• ograniczenie dostępu do metod popełniania samobójstwa, 
• poprawę monitorowania prób i zgonów samobójczych, 
• prowadzenie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych, 
• monitoring mediów w zakresie podejmowania przez nie tematyki zachowań samobójczych, 
• prowadzenie badań naukowych. 

Więcej informacji na ten temat można znaleźć na wspomnianej wcześniej stronie internetowej programu. Ma się na niej wkrótce ukazać także pełna relacja wideo z omawianej konferencji.  

Przy okazji warto polecić także inne wartościowe źródła informacji na temat zapobiegania samobójstwom, gdzie można znaleźć wiele praktycznych informacji, porad i materiałów: 

• strona internetowa „Życie warte jest rozmowy”,  
• strona internetowa Uniwersytetu Medycznego w Łodzi dedykowana tematyce suicydologicznej.  
• strona internetowa Międzynarodowego Towarzystwa Zapobiegania Samobójstwom (IASP).  

Kryzys psychiczny niejedno ma imię

Na koniec warto zwrócić uwagę jeszcze na fakt, że konferencja inaugurująca omawiany wyżej program odbyła się w nieprzypadkowym terminie, bo w przeddzień Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom. Jego celem jest budowanie świadomości społecznej na ten temat i aktywizowanie różnego rodzaju działań zaradczych. Skala problemu samobójstw pozostaje niestety wciąż bardzo duża, także w naszym kraju. Z danych przedstawionych podczas konferencji przez ekspertów wynika, że w Polsce w 2020 r. średnio każdego dnia aż 33 osoby podejmowały próby samobójcze, a 14 osób umierało z tego powodu.

Miejmy nadzieję, że Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym przyczyni się do spadku liczby samobójstw w Polsce, których w ostatnich latach było ponad 5 tys. rocznie. 

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl 

Źródło: 

Konferencja prasowa pt. „Rusza Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Polsce”, która odbyła się 9 września 2021 r. w Centrum Prasowym PAP w Warszawie. Konferencja została zorganizowana przez Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym działające w Instytucie Psychiatrii i Neurologii - w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-25. Zapis wideo całej konferencji można zobaczyć tutaj.