Mózg nie lubi otyłości

Zbyt duża waga pogarsza różne obszary zdolności poznawczych. Ponadto sprzyja rozwojowi demencji. Seniorzy powinni także zwrócić uwagę na zbyt niską masę ciała.

AdobeStock
AdobeStock

Nadmiar tłuszczu podobny do starości

Otyłość może działać na niektóre procesy w mózgu podobnie jak jego starzenie się – donieśli naukowcy z Virginia Polytechnic Institute and State University. 

„Wiemy, że otyłość wpływa na pamięć. Także starzenie się wpływa na pamięć. Nie wiemy natomiast, czy u podstaw tego leży ten sam zachodzący w mózgu proces” – wyjaśnia Timothy Jarome, autor odkrycia. 

W badaniach na szczurach jego zespół zauważył, że zwierzęta karmione wysokotłuszczową dietą miały w mózgu podwyższony poziom pewnej cząsteczki – K63, a to powoduje zaburzenia zapamiętywania. Podobnie zwiększony poziom tej cząsteczki występuje w starszych mózgach. 

„Zaskoczyło nas to, że u młodych otyłych szczurów obserwowaliśmy takie same zmiany, jakie zwykle widzimy w znacznie starszych mózgach, tylko w dużo krótszej skali czasowej. Sugeruje to, że utrata pamięci wywołana otyłością i utrata pamięci związana ze starzeniem się mogą być bezpośrednio połączone przez ten sam szlak” – mówi prof. Jarome.

Warto uważać na otyłość brzuszną

Od długiego czasu wiadomo, że szczególnie szkodliwy dla różnych układów organizmu jest tzw. tłuszcz trzewny – odkładający się głęboko w jamie brzusznej wokół narządów. 
Naukowcy z Ben-Gurion University w Negewie sprawdzili wpływ tego rodzaju tłuszczu na atrofię mózgu i zdolności poznawcze. Przeanalizowali w tym celu dane na temat 533 dorosłych osób, które wcześniej brały udział w trwających od 18 do 24 miesięcy interwencjach dotyczących stylu życia. Po upływie 5 do 16 lat uczestnikom wykonano badania MRI jamy brzusznej i mózgu oraz oceniono ich możliwości intelektualne. 

Rys. Krzysztof "Rosa" Rosiecki

Za nadwagę i otyłość zawsze odpowiada za duża ilość kalorii w diecie?

Okazało się, że osoby z mniejszą długotrwałą ekspozycją na tłuszcz trzewny uzyskiwały lepsze wyniki w teście poznawczym, a większa redukcja tego tłuszczu w czasie interwencji wiązała się po latach z lepszym zachowaniem objętości mózgu. Co istotne, zależności te były widoczne niezależnie od samej zmiany masy ciała. Podobnego efektu nie zaobserwowano dla tłuszczu podskórnego, a autorzy wskazują, że korzystne znaczenie mogła mieć przede wszystkim uzyskana po utracie tłuszczu trzewnego lepsza kontrola glikemii.

Zarówno otyłość, jak i niedowaga mogą sprzyjać demencji

Naukowcy z chińskiego Qingdao University sprawdzili związek między BMI w różnych okresach życia z ryzykiem zaburzeń poznawczych i demencji w starszym wieku. 

Badacze zauważyli kilka zależności. Po pierwsze okazało się, że niedowaga oraz otyłość wiązały się z ryzykiem późniejszej demencji wyższym odpowiednio o 39 lub 31 proc. Jednocześnie jednak szczególnie silny związek pojawił się z niedowagą w późnym wieku – korelowała ona aż z 64 proc. wzrostem zagrożenia. 

Jednocześnie – uwaga – nadwaga oraz otyłość w późnym wieku wiązały się z mniejszym ryzykiem zaburzeń poznawczych odpowiednio o 21 i 25 proc. Jednak jest pewien niuans – przy wysokiej otyłości ryzyko przestawało maleć, co szczególnie dotyczyło demencji naczyniowej. 

Szkodliwość nadmiaru tkanki tłuszczowej można tłumaczyć m.in. poprzez nadciśnienie, insulinooporność, cukrzycę typu 2, dyslipidemię, przewlekłe zapalenia i choroby naczyń. Efekt pozornej ochrony przez zbyt dużą wagę można natomiast wiązać z tym, że u osób starszych niższa waga nierzadko bywa skutkiem różnych problemów, takich jak niedożywienie, kruchość, ubytek mięśni, choroby przewlekłe albo już przedklinicznej fazy demencji. 

Holi

Jak schudnąć z brzucha? Sprawdź, czy twoja gospodarka hormonalna cię nie blokuje

Nadmierna tkanka tłuszczowa w okolicy brzucha to nie tylko problem estetyczny, ale przede wszystkim sygnał zaburzeń metabolicznych i hormonalnych. W praktyce klinicznej coraz częściej obserwuje się, że mimo stosowania diet redukcyjnych i aktywności fizycznej, pacjenci nie osiągają oczekiwanych efektów. Kluczem do zrozumienia tego zjawiska jest gospodarka hormonalna, która w istotny sposób reguluje magazynowanie i spalanie tłuszczu.

Z drugiej strony, niektórzy eksperci wskazują, że być może wydzielany przez tkankę tłuszczową hormon – leptyna może ograniczać gromadzenie się typowych dla choroby Alzheimera białek – beta-amyloidu i białka tau. Warto jednak spojrzeć w tym miejscu na wyniki innej analizy przeprowadzonej przez zespół z Sheffield Hallam University. Tym razem autorzy rozdzielili badania według czasu obserwacji. Wyższe BMI u seniorów wiązało się z niewiele niższym ryzykiem demencji, ale tylko w krótkim okresie (poniżej 9 lat) okresie. Później ta zależność znikała.

Przez otyłość cierpi już relatywnie młody mózg

Eksperci z Capital Medical University w Pekinie sprawdził związki między otyłością a zdolnościami poznawczymi w średnim wieku. Przeanalizowali w tym celu dane ponad 70 tys. uczestników projektu UK Biobank. Jak zauważyli, wyższe wskaźniki otyłości były konsekwentnie związane z gorszymi wynikami poznawczymi w wielu obszarach. 

Po uwzględnieniu innych czynników, które mogłyby wpłynąć na wyniki, osoby z wyższym BMI wypadały gorzej poznawczo niż osoby szczuplejsze, szczególnie w testach pamięci i inteligencji płynnej, czyli zdolności rozwiązywania nowych problemów. Jeszcze wyraźniejszy był związek z WHR, czyli stosunkiem obwodu talii do bioder. Osoby z wyższym WHR miały gorsze wyniki w kilku obszarach – inteligencji płynnej, pamięci i szybkości przetwarzania informacji.

Wniosek z tych badań jest banalnie prosty. Oto neurologia dostarcza kolejnego powodu, aby dbać o prawidłową wagę. Dzięki temu rosną szanse na zachowanie przez długie lata sprawnego umysłu.

Autor

Marek Matacz

Marek Matacz - Od ponad 15 lat pisze o medycynie, nauce i nowych technologiach. Jego publikacje znalazły się w znanych miesięcznikach, tygodnikach i serwisach internetowych. Od ponad pięciu lat współpracuje serwisem "Zdrowie" oraz serwisem naukowym Polskiej Agencji Prasowej. Absolwent Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

ZOBACZ TEKSTY AUTORA

ZOBACZ WIĘCEJ

  • Nietolerancja histaminy

    Ból głowy po kieliszku wina, zaczerwienienie twarzy po zjedzeniu sera, kołatanie serca po pomidorach, a do tego dolegliwości jelitowe, katar i swędzenie skóry. Takie objawy mogą mieć ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje. Jednym z możliwych wyjaśnień jest nietolerancja histaminy – przypuszczalny stan, w którym ilość histaminy dostarczanej z pożywieniem przekracza możliwości organizmu do jej rozkładania. Problem w tym, że naukowcy wciąż nie mają pewności, czy jest ona odrębną jednostką chorobową i jak ją wiarygodnie rozpoznawać.

  • Adobe Stock

    Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Konferencja Dietetyka XXI Wieku odbędzie się w najbliższą sobotę (21 listopada) w Łodzi. Uczestnicy będą mogli poszerzyć wiedzę na temat m.in. dietetyki hormonalnej, endometriozy, sukralozy. Dowiedzą się o najnowszych lekach na otyłość. Przewidziana jest również debata oksfordzka o probiotykach w gabinecie dietetyka.

  • zdj.PAP/Wojciech Pacewicz

    Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

    Wysoce przetworzona żywność bywa odpowiedzialna za znaczną część dziennej dawki energii dzieci. Tymczasem konsumpcja tego typu jedzenia nie tylko sprzyja problemom ze zdrowiem fizycznym, ale może mieć związek z reakcjami mózgu, problemami z emocjami i zachowaniem.

  • PAP/Andrzej Lange

    Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

    Zastąpienie tradycyjnej soli kuchennej taką wzbogaconą w potas może wpływać na ograniczenie chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłych chorób nerek – wynika z badania opublikowanego w „Nature” obejmującego osoby w wieku 25 lat i starsze z 193 krajów. Nie u wszystkich jednak takie rozwiązanie jest wskazane i bezpieczne.

NAJNOWSZE

  • IFPS

    Kongres pod hasłem „Bezpieczeństwo podstawą zdrowia Polaków”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Już w najbliższy poniedziałek, 23 listopada rozpocznie się trzydniowy Kongres „Zdrowie Polaków” organizowany w Światowym Centrum Słuchu w Kajetanach pod Warszawą. Jego ósma edycja poświęcona będzie bezpieczeństwu zdrowotnemu nie tylko w kontekście dostępu do diagnostyki i leczenia. W programie debaty dotyczące transformacji szpitalnictwa, bezpieczeństwa lekowego, przygotowania służb medycznych do sytuacji kryzysowych, cyberzagrożeń oraz profilaktyki.

  • Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Nietolerancja histaminy

  • Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

  • Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • AdobeStock

    Udar niszczy mózg, ale nauka potrafi go obudzić dzięki nowej metodzie neurorehabilitacji

    – Nawet po udarze mózg zachowuje zdolność do zmian i adaptacji. Dobrze dobrany trening może wspierać reorganizację sieci neuronalnych, dzięki której zachowane obszary mózgu pomagają kompensować skutki udaru – mówi dr hab. Aneta Szymaszek, neuropsycholożka związana z Centrum BrainCity w Instytucie Nenckiego PAN.

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP