Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027
Autorka: Klaudia Torchała
Główny Inspektor Sanitarny co roku aktualizuje i publikuje kalendarz szczepień m.in. dla pacjentów do ukończenia 19. roku życia. To wykaz szczepień obowiązkowych i zalecanych, by chronić najmłodszych przed groźnymi chorobami zakaźnymi i zakażeniami oraz niektórymi nowotworami.
„Obecnie w Polsce szczepienia pozwalają skutecznie chronić zarówno dzieci, jak i dorosłych przed 30 chorobami zakaźnymi i zakażeniami, z których 13 obejmują szczepienia obowiązkowe dla dzieci, młodzieży i wybranych grup dorosłych” – podkreśla Główny Inspektorat Sanitarny.
Z analizy 7,3 mln kart szczepień (500 tys. pozostawało jeszcze wtedy niezweryfikowanych) przeprowadzonej przez sanepid od kwietnia do lipca 2025 roku wynika, że obowiązkowe szczepienia u dzieci zrealizowano na poziomie 89–95 proc.
Szczepienia obowiązkowe (bezpłatne)
Rodzice mają obowiązek zaszczepić dziecko do 19. roku życia przeciwko:
• gruźlicy (BCG);
• WZW typu B (wirusowemu zapaleniu wątroby typu B);
• rotawirusom;
• błonicy, tężcowi, krztuścowi (DTP/Tdap);
• poliomyelitis (polio);
• inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b (Hib);
• pneumokokom;
• odrze, śwince i różyczce (MMR).
Ospa wietrzna jest szczepieniem obowiązkowym i bezpłatnym wyłącznie dla tych dzieci, które dotąd nie chorowały na ospę albo np. z zaburzeniami odporności lub przebywającymi w najbliższym otoczeniu z osoba z zaburzeniami odporności lub w placówkach opiekuńczych (np. żłobkach, rodzinnych domach dziecka).
Jeśli chodzi o szczepienie przeciwko (DTaP-IPV-Hib-HBV), czyli błonicy, tężcowi, krztuścowi (DTaP), polio (IPV), bakterii Haemophilus influenzae typu b (Hib) oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV) to za szczepienie rodzic nie płaci w przypadku wyboru pojedynczych szczepionek, co wiąże się z koniecznością wielokrotnego ukłucia dziecka na jednej wizycie. Jest to szczepienie w 2. miesiącu życia, gdy dodatkowo szczepi się jeszcze obowiązkowo dziecko przeciw pneumokokom. W sumie w wariancie bezpłatnym to 4 wkłucia (DTP + Hib + WZW B + pneumokoki). Rodzic może jednak wybrać odpłatną wersję wysokoskojarzonej szczepionki: 5w1 (DTaP-IPV-Hib) lub 6w1 (DTaP-IPV-Hib-HBV), które redukują liczbę wkłuć odpowiednio do trzech (5w1 + WZW B + pneumokoki) lub dwóch (6w1 + pneumokoki).
Pediatrzy i wakcynolodzy apelują o mniej iniekcji w czasie jednej wizyty
Dr n. med. Ilona Małecka, przewodnicząca Forum Wakcynologów – Polskiego Towarzystwa Naukowego na konferencji prasowej poświęconej kalendarzowi szczepień na 2027 rok przypomniała, że eksperci od lat postulują, by szczepionki pięciowalentne czy sześciowalentne były tymi dostępnymi jako obowiązkowe, aby nie obciążać tym kosztem rodziców.
Oczywiście jest pula dzieci, które mają bezpłatne szczepienia szczepionką pięciowalentną. To są wcześniaki; dzieci urodzone z masą poniżej 2500 g czy dzieci z przeciwwskazaniami (np. wystąpiły u nich powikłania neurologiczne lub bardzo silne odczyny niepożądane po poprzedniej dawce zwykłego DTP – red.) – zaznaczyła dr Małecka.
Jednocześnie dodała, że wciąż jest to tylko „pewien wycinek pacjentów pediatrycznych”.
Szczepienia zalecane dla dzieci i młodzieży
Bezpłatne:
• grypa;
• COVID-19;
• HPV (wirus brodawczaka ludzkiego).
Dziewczynki i chłopcy od 9. do ukończenia 14. roku życia otrzymują szczepienie przeciwko HPV w schemacie dwudawkowym, a w wybranych wariantach starsze nastolatki. Uwaga! By szczepionka była refundowana, w dniu podania pierwszej dawki dziecko nie może mieć jeszcze ukończonych 14 lat, czyli musi być przed 14. urodzinami. Druga dawka musi być też podana od minimum sześciu do maksimum 12 miesięcy od pierwszej. Wśród osób w wieku 9-20 lat do sierpnia 2026 roku było zaszczepionych blisko 950,4 tys. (18,3 proc.), najwięcej z nich stanowiły osoby, które urodziły się w 2011 roku (152 tys., czyli 32,2 proc. z tego rocznika).
Szczepienie przeciw HPV jest bezpłatne, ale nie ma obowiązku szczepienia. Pora, by stało się ono obowiązkowe (…), by rodzic nie wahał się, czy szczepić – oceniła dr n. med. Agnieszka Matkowska-Kocjan z Kliniki Chorób Infekcyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Ekspertka dodała, że szczepienie HPV zabezpiecza przeciwko licznym nowotworom, które wywołuje wirus HPV.
To nie tylko rak szyjki macicy, ale też krtani, odbytu, gardła (głowy, prącia, sromu, pochwy - red.). Mamy okazję szczepić nasze dzieci przeciwko nowotworom i to powinno być szczepienie obowiązkowe – podkreśliła dr Matkowska-Kocjan.
Szczepienia płatne: `
• meningokoki (grupy B i ACWY);
• ospa wietrzna (dla dzieci spoza grup ryzyka);
• kleszczowe zapalenie mózgu (KZM);
• WZW typu A;
• RSV
Program na 2027 rok kładzie duży nacisk na uodpornienie bierne przeciwko RSV, zalecając podawanie gotowych przeciwciał noworodkom i niemowlętom w ich pierwszym sezonie zakażeń, a także szczepienie profilaktyczne kobiet w ciąży.
– Wirus RS to jest wirus niesamowicie groźny dla małych dzieci. (...) Prowadzi u zdrowych dzieci bez czynników ryzyka do bardzo ciężkich infekcji z ostrą niewydolnością oddechową – podkreśliła dr Małecka.
Dodała, że nieuodpornione dzieci przeciw wirusowi RS, głównie w pierwszym roku życia, trafiają często do szpitala i wymagają wsparcia oddechowego.
Przypomniała, że profilaktyka (uodpornienie bierne) polega na tym, że szczepi się kobiety w ciąży (szacuje się, że ok. 30 proc. kobiet w ciąży zaszczepiło się). Uodpornienie matki powoduje, że dziecko przez jakiś czas po urodzeniu ma przeciwciała (zazwyczaj trwa to do sześciu miesięcy). Z kolei niemowlętom, których matki w ciąży się nie szczepiły albo szczepiły, ale poród miał miejsce od maja do października (czyli poza przyjętym sezonem infekcyjnym), powinny otrzymać przeciwciała monoklonalne.
– O ile szczepienia przeciwko RSV dla kobiet w ciąży są bezpłatne, to ciągle, jako środowisko pediatryczne, czekamy również na refundację dotyczącą przeciwciał monoklonalnych – zaznaczyła specjalistka. Tym bardziej, że jest pozytywna rekomendacja prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji, by były refundowane.
– Czekamy na decyzję Ministerstwa Zdrowia, a sezon RSV niestety zbliża się nieubłaganie – dodała dr Małecka.
Kto kwalifikuje i szczepi dzieci i młodzież?
Do szczepienia obowiązkowego dziecko kwalifikuje tylko lekarz, ale wykonać może felczer, pielęgniarka, położna, ratownik medyczny i higienistka szkolna. Natomiast do zalecanego szczepienia pacjenta poniżej 9 lat zakwalifikować może również felczer. To osoba, która nie ukończyła wyższych studiów medycznych, lecz zdobyła odpowiednie kwalifikacje na poziomie średnim. Naczelna Izba Lekarska podaje, że w Polsce jest 285 felczerów czynnych zawodowo i 727 nie wykonujących zawodu.
Gdy dziecko jest w wieku 9-18 lat kwalifikację przeprowadzić może również pielęgniarka i położna. W przypadku zalecanego szczepienia podaje je u dzieci i dorosłych dodatkowo jeszcze lekarz dentysta, farmaceuta, fizjoterapeuta, diagnosta laboratoryjny. Podanie szczepionki musi być odnotowane w e-Karcie Szczepień.