10 tajemnic jaja kurzego

Jajko kurze to jeden z najlepiej poznanych, a zarazem wciąż zaskakujących produktów pochodzenia zwierzęcego. Biolodzy, genetycy i lekarze od dekad traktują je jak modelowy obiekt badań – mikrokosmos życia zamknięty w kruchej skorupce.

EFE PAP/EPA Mario Guzman
EFE PAP/EPA Mario Guzman

1. Jajo to kompletna „kapsuła życia”

Z biologicznego punktu widzenia jajo kurze jest perfekcyjnie zaprojektowanym systemem podtrzymującym rozwój zarodka. Zawiera wszystkie składniki niezbędne do powstania nowego organizmu: białka, tłuszcze, witaminy, minerały, wodę oraz precyzyjnie działające mechanizmy ochronne. To jeden z najbardziej kompletnych pakietów odżywczych w przyrodzie.

2. Skorupka oddycha

Choć wydaje się twardą i szczelną barierą, skorupka jaja jest strukturą porowatą. Zawiera od 7 do 17 tysięcy mikroskopijnych porów, przez które zachodzi wymiana gazowa. Dzięki temu rozwijający się zarodek może pobierać tlen i oddawać dwutlenek węgla – bez tego proces inkubacji byłby niemożliwy.

3. Kolor skorupki to kwestia genów a nie paszy

Kolor skorupki jaja jest cechą genetyczną i zależy od rasy kury. Białe jaja nie zawierają barwników, natomiast brązowe zawdzięczają swój kolor protoporfirynie IX – naturalnemu pigmentowi odkładanemu w końcowym etapie formowania skorupki. W Polsce najchętniej kupowane są jaja brązowe, często uznawane za bardziej „naturalne”. Warto jednak wiedzieć, że kolor skorupki nie ma żadnego wpływu na wartości odżywcze jaja – skład białka i żółtka pozostaje taki sam niezależnie od barwy

4. Białko jaja to naturalny antybiotyk

Białko jaja zawiera lizozym – enzym o silnych właściwościach przeciwbakteryjnych, który potrafi rozkładać ściany komórkowe wielu bakterii. To właśnie dlatego białko w stanie surowym skutecznie chroni wnętrze jaja przed zakażeniem drobnoustrojami.

5. Żółtko to skarbnica biologicznie aktywnych związków

Żółtko zawiera m.in. cholinę, luteinę i zeaksantynę – związki istotne dla funkcjonowania mózgu, wątroby i narządu wzroku. Badania epidemiologiczne pokazują, że regularne spożycie jaj może wspierać funkcje poznawcze i zmniejszać ryzyko zwyrodnienia plamki żółtej (AMD).

6. Cholesterol w jajach nie działa tak, jak sądzono

Przez lata jaja były symbolem „cholesterolowej bomby”. Tymczasem współczesne badania pokazują, że cholesterol dostarczany z pożywieniem ma znacznie mniejszy wpływ na poziom cholesterolu we krwi niż nasycone kwasy tłuszczowe i ogólny styl życia. U większości zdrowych osób umiarkowane spożycie jaj nie zwiększa ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

7. Jajo jako model w badaniach genetycznych

Zarodki kurze są od dawna wykorzystywane w biologii rozwojowej i genetyce. Ich szybki rozwój, łatwa obserwacja i podobieństwa molekularne do innych kręgowców sprawiają, że jajo jest idealnym „laboratorium” do badania ekspresji genów, powstawania narządów czy wad rozwojowych.

8. Błony jaja mają zastosowanie medyczne

Cienkie błony oddzielające białko od skorupki zawierają kolagen i związki przeciwzapalne. W badaniach klinicznych analizuje się ich zastosowanie w leczeniu ran, oparzeń oraz w regeneracji tkanek. Ekstrakty z błon jajowych są już wykorzystywane w niektórych preparatach medycznych i suplementach.

9. Jajo zmienia się w trakcie przechowywania

Z czasem pH białka rośnie, a komora powietrzna w jajku się powiększa. To dlatego starsze jajka łatwiej się obierają po ugotowaniu – zasadowe białko słabiej przylega do błon. Ten proces nie oznacza od razu zepsucia, lecz naturalne zmiany fizykochemiczne.

10. Jajo to jedno z najbardziej biodostępnych źródeł białka

Białko jaja kurzego uznaje się za wzorzec jakości białka w żywieniu człowieka. Zawiera komplet aminokwasów egzogennych w proporcjach niemal idealnie dopasowanych do potrzeb organizmu. Dlatego w dietetyce i medycynie klinicznej często służy jako punkt odniesienia dla innych źródeł białka.

Autorka

PAP

Luiza Łuniewska - Dziennikarka, reportażystka, redaktorka. Pisuje o wielkich triumfach medycyny i jej wstydliwych sekretach. Lubi nowinki z dziedziny genetyki. Była dziennikarką Życia Warszawy i Newsweeka, pracowała też w TVN i Superstacji. Jest absolwentką Instytutu Stosunków Międzynarodowych UW. Wielbicielka kotów dachowych i psów ras północnych.

ZOBACZ TEKSTY AUTORKI

ZOBACZ WIĘCEJ

  • Nietolerancja histaminy

    Ból głowy po kieliszku wina, zaczerwienienie twarzy po zjedzeniu sera, kołatanie serca po pomidorach, a do tego dolegliwości jelitowe, katar i swędzenie skóry. Takie objawy mogą mieć ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje. Jednym z możliwych wyjaśnień jest nietolerancja histaminy – przypuszczalny stan, w którym ilość histaminy dostarczanej z pożywieniem przekracza możliwości organizmu do jej rozkładania. Problem w tym, że naukowcy wciąż nie mają pewności, czy jest ona odrębną jednostką chorobową i jak ją wiarygodnie rozpoznawać.

  • Adobe Stock

    Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Konferencja Dietetyka XXI Wieku odbędzie się w najbliższą sobotę (21 listopada) w Łodzi. Uczestnicy będą mogli poszerzyć wiedzę na temat m.in. dietetyki hormonalnej, endometriozy, sukralozy. Dowiedzą się o najnowszych lekach na otyłość. Przewidziana jest również debata oksfordzka o probiotykach w gabinecie dietetyka.

  • zdj.PAP/Wojciech Pacewicz

    Ultraprzetworzona żywność może szkodzić psychice dzieci

    Wysoce przetworzona żywność bywa odpowiedzialna za znaczną część dziennej dawki energii dzieci. Tymczasem konsumpcja tego typu jedzenia nie tylko sprzyja problemom ze zdrowiem fizycznym, ale może mieć związek z reakcjami mózgu, problemami z emocjami i zachowaniem.

  • PAP/Andrzej Lange

    Sól wzbogacona w potas – korzystniejsza dla serca i nerek?

    Zastąpienie tradycyjnej soli kuchennej taką wzbogaconą w potas może wpływać na ograniczenie chorób sercowo-naczyniowych i przewlekłych chorób nerek – wynika z badania opublikowanego w „Nature” obejmującego osoby w wieku 25 lat i starsze z 193 krajów. Nie u wszystkich jednak takie rozwiązanie jest wskazane i bezpieczne.

NAJNOWSZE

  • IFPS

    Kongres pod hasłem „Bezpieczeństwo podstawą zdrowia Polaków”

    Patronat Serwisu Zdrowie

    Już w najbliższy poniedziałek, 23 listopada rozpocznie się trzydniowy Kongres „Zdrowie Polaków” organizowany w Światowym Centrum Słuchu w Kajetanach pod Warszawą. Jego ósma edycja poświęcona będzie bezpieczeństwu zdrowotnemu nie tylko w kontekście dostępu do diagnostyki i leczenia. W programie debaty dotyczące transformacji szpitalnictwa, bezpieczeństwa lekowego, przygotowania służb medycznych do sytuacji kryzysowych, cyberzagrożeń oraz profilaktyki.

  • Chroń dzieci przed chorobami zakaźnymi i nowotworami, czyli o kalendarzu szczepień na 2027

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • Nietolerancja histaminy

  • Przestrzeganie codziennej rutyny to lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne

  • Dietetyka XXI wieku

    Patronat Serwisu Zdrowie
  • AdobeStock

    Udar niszczy mózg, ale nauka potrafi go obudzić dzięki nowej metodzie neurorehabilitacji

    – Nawet po udarze mózg zachowuje zdolność do zmian i adaptacji. Dobrze dobrany trening może wspierać reorganizację sieci neuronalnych, dzięki której zachowane obszary mózgu pomagają kompensować skutki udaru – mówi dr hab. Aneta Szymaszek, neuropsycholożka związana z Centrum BrainCity w Instytucie Nenckiego PAN.

  • Tlen hiperbaryczny pomaga, ale nie na wszystko!

Serwisy ogólnodostępne PAP