Zima trudna szczególnie dla seniorów
Autorka: Monika Grzegorowska
Zima nie odpuszcza. Dla seniorów największym problemem są nieodśnieżone, nierówne ścieżki i niewidoczny lód, zwłaszcza na chodnikach i przy wejściach do budynków. W takich warunkach łatwo się poślizgnąć i upaść, co może być bardzo niebezpieczne.
Obawa przed upadkiem sprawia, że wielu seniorów ogranicza wychodzenie na codzienny spacer czy na zakupy. U osób starszych wraz z wiekiem słabnie siła mięśni, koordynacja, utrzymanie równowagi oraz zdolność szybkiej reakcji, co utrudnia bezpieczne odzyskanie stabilności.
Nawet jeśli upadek wydaje się niegroźny, konsekwencje dla osoby starszej mogą być poważne. Zwykłe poślizgnięcie się może prowadzić do złamania nadgarstka lub biodra bądź urazu głowy. Co gorsze powrót do zdrowia seniorów często trwa dłużej, a urazy mogą prowadzić do utraty niezależności, co negatywnie wpływa na jakość życia.
Niektóre choroby są trudniejsze zimą
Prawdopodobieństwo poważniejszych obrażeń w wyniku upadku u osób starszych wynika z kilku czynników.
Wielu seniorów zmaga się z chorobami przewlekłymi, takimi jak artretyzm, cukrzyca, neuropatia czy choroby serca – schorzeniami, które mogą ograniczać mobilność i stabilność.
Upadki u seniorów mogą być śmiertelne
Typowy scenariusz: babcia wiesza firanę przed świętami, ma zawroty głowy, upada i łamie kość udową. 10 proc. pacjentów w podeszłym wieku po takim urazie umiera dwa miesiące od wypadku. U innych pojawia się lęk przed kolejnym upadkiem i rusza cała kaskada chorób.
Np. cukrzyca może zaburzyć prawidłowy przepływ krwi, który zapewnia ciepło. Problemy z tarczycą mogą mieć wpływ na zdolność organizmu do utrzymania prawidłowej temperatury ciała. Choroba Parkinsona i zapalenie stawów mogą utrudniać zakładanie dodatkowych ubrań lub butów, które ochronią przed zimnem. Do tego niektóre leki również mogą wpływać na temperaturę ciała. Dotyczy to zarówno leków na receptę, jak i tych dostępnych bez recepty, takich jak niektóre leki na przeziębienie.
Wpływ na codzienne funkcjonowanie mają też, częste u seniorów, problemy z pamięcią, które mogą sprawić, że człowiek zapomni o zachowaniu środków ostrożności, na przykład o noszeniu odpowiedniego ubioru.
Kolejnym ważnym czynnikiem jest zdrowie kości, które wraz z wiekiem często tracą gęstość. Schorzenia takie jak osteoporoza zwiększają ryzyko złamań, nawet w przypadku upadku o niewielkiej sile. Seniorzy mogą mieć również trudności z ochroną przed upadkiem. Młodsi ludzie często instynktownie „łapią się”, ale seniorzy mogą nie zareagować wystarczająco szybko, aby złagodzić upadek, co zwiększa ryzyko urazów głowy i biodra. Również kręgosłup jest mniej elastyczny u osób starszych, w związku z tym są oni bardziej narażeni na złamania nawet przy upadku z małej wysokości. Starsi pacjenci są nie tylko bardziej narażeni na złamania kręgosłupa podczas upadku, ale gdy już do niego dojdzie, częściej dochodzi do urazów rdzenia kręgowego, związanych ze zwężeniem występującym w kręgosłupie zwyrodnieniowym.
Urazy mózgu będące następstwem upadków mogą stanowić zagrożenie także ze względu na zmniejszoną zdolność do regeneracji i słabsze naczynia krwionośne w mózgu.
Jaki związek z upadkami ma odpowiednie odżywienie
Na stabilność oraz odporność organizmu wpływa dbałość o kondycję mięśni i właściwy sposób odżywiania. Odpowiednie żywienie nie jest więc jedynie elementem rekonwalescencji, lecz także istotnym czynnikiem profilaktyki urazów.
Niedożywienie szczególnie groźne u seniora
Z wiekiem zapotrzebowanie na kalorie maleje – senior potrzebuje nawet 40 proc. mniej energii do prawidłowego funkcjonowania niż 20-latek. Bardziej niż kiedykolwiek należy jednak dbać o jakość posiłków, bo w związku z upośledzeniem wchłaniania w przewodzie pokarmowym łatwo o niedożywienie starszej osoby.
„Wzmacnianie mięśni u seniorów opiera się przede wszystkim na połączeniu regularnego, dostosowanego do możliwości ruchu z dietą bogatą w białko. To kluczowy sposób, by zapobiegać sarkopenii, czyli stopniowemu zanikowi mięśni. Organizm potrzebuje stałych bodźców – zarówno żywieniowych, jak i ruchowych – aby skutecznie budować i regenerować tkankę mięśniową” – tłumaczy Anna Sobolewska-Wawro, dietetyczka kliniczna współpracująca z Fundacją Nutricia.
Warto zwrócić uwagę także na fakt, że u osób starszych nawet drobne rany goją się wolniej niż u młodszych. Wpływają na to m.in. choroby przewlekłe, gorsze ukrwienie tkanek oraz stan odżywienia organizmu. W takich sytuacjach samo leczenie miejscowe może nie wystarczyć, jeśli organizm nie ma odpowiednich „zasobów” do regeneracji.
„W przypadku ran przewlekłych lub trudno gojących się nie możemy patrzeć wyłącznie na samą ranę. Na tempo i jakość gojenia realny wpływ ma także stan odżywienia pacjenta. Odpowiednio dobrana dieta, a w razie potrzeby także żywność medyczna, wspiera organizm w regeneracji i pomaga ograniczyć ryzyko powikłań” – podkreśla Anna Sobolewska-Wawro.
Proces gojenia ran wymaga od organizmu dużych nakładów energii i odpowiednich „narzędzi” do odbudowy tkanek. Kluczową rolę odgrywają tu: białko, niezbędne do regeneracji skóry i mięśni; arginina, wspierająca procesy naprawcze; oraz cynk i witaminy antyoksydacyjne, które pomagają w prawidłowym gojeniu. U seniorów, zwłaszcza z ranami trudno gojącymi się, zapotrzebowanie na te składniki często przewyższa możliwości zwykłej diety.
Znaczenie mają także codzienne nawyki, które wspierają siły witalne i poprawiają samopoczucie: sen, ruch dostosowany do możliwości oraz wsparcie bliskich, które sprzyjają regeneracji i dobremu samopoczuciu.
Zima bywa niebezpieczna także w domu
Pamiętajmy, że zima wpływa również na bezpieczeństwo w domu: śnieg i woda wnoszone do domu mogą sprawić, że podłogi będą śliskie. Chodniki wejściowe mogą się ślizgać. Buty pozostawione w pobliżu drzwi stwarzają ryzyko potknięcia. Osoby starsze mogą również mieć mniej ruchu zimą, co z czasem może osłabiać siłę mięśni i równowagę.
