Jak spowolnić demencję
Autorka: Monika Grzegorowska
Choć demencja jest procesem nieodwracalnym, możemy spowalniać jej przebieg i usprawniać ciągle zachowane funkcje. W chorobach neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, bardzo duże znaczenie ma aktywność umysłowa, bo to dzięki niej choroba postępuje wolniej. Oto kilka propozycji, które pozwolą utrzymać sprawność jak najdłużej.
Krzyżówki
Puzzle, krzyżówki i inne rozrywki umysłowe mogą opóźniać wystąpienie demencji.
– Tak, jeśli wymagają od nas pewnego wysiłku, zaangażowania, poszukania informacji, uczą nowych słów. Wtedy jest to prawdziwa gimnastyka dla mózgu – podkreśla w wywiadzie dla Serwisu Zdrowie psycholog Katarzyna Humięcka z Instytutu Geriatrii.
Zdaniem naukowców z Rush University Medical Center w Chicago, którzy wyniki swoich obserwacji opublikowali w czasopiśmie „Neurology”, aktywność umysłowa wzmacnia zdolność mózgu do normalnego funkcjonowania w miarę rozwoju choroby, co pozwala tolerować poważne zmiany patologiczne.
Przeglądanie starych zdjęć
Zdjęcia mogą pomóc osobie cierpiącej na demencję przypomnieć sobie pozytywne wspomnienia lub odzyskać poczucie tożsamości. Mogą również pomóc odwrócić uwagę w sytuacjach stresu lub niepokoju. Także wspólne tworzenie albumu ze starymi zdjęciami lub pamiątkami może być przyjemnym zajęciem, które pozwala utrzymywać zaangażowanie.
Słuchanie muzyki
Jak wynika z badań naukowców z Uniwersytetu w Toronto, regularne słuchanie muzyki, która ma osobiste znaczenie dla pacjenta, ma pozytywny wpływ na plastyczność mózgu i może być pomocna w terapii osób z wczesnym stadium choroby Alzheimera lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Podczas słuchania muzyki aktywuje się prawie cały mózg. Badania neuroobrazowe i elektrofizjologiczne pokazują, że pod jej wpływem pobudzona zostaje nie tylko kora słuchowa, lecz także wiele innych obszarów – stąd próby wykorzystania muzyki w rehabilitacji pacjentów, m.in. w terapii pacjentów z demencją i chorobą Alzheimera. Pozytywne emocje związane ze słuchaniem ulubionej muzyki słuchanej w młodości sprzyjają efektywności terapii.
Choroba otępienna. W takich miejscach mózg aktywizuje się
W Polsce choroby otępienne dotykają 600 tys. osób, ale to nie koniec, bo statystyki są nieubłagane. Chorych będzie przybywać, bo społeczeństwo starzeje się. By zapewnić im wsparcie powstają domy – dziennego pobytu i opieki medycznej. Podopieczni otrzymują w nich specjalistyczną pomoc. Budują relacje, ćwiczą umysł i ciało – mają szansę spowolnić chorobę. Choć to jeszcze kropla w morzu, trzeba trzymać kciuki, by takich miejsc na mapie przybywało.
Zdaniem naukowców regularne słuchanie muzyki zmniejsza ryzyko ubytków poznawczych o 17 proc. i podnosi liczbę punktów w testach sprawdzających ogólne zdolności poznawcze oraz pamięć epizodyczną. Ponadto regularne słuchanie muzyki i jej wykonywanie wiąże się z niższym ryzykiem demencji o 33 proc. oraz 22-proc. spadkiem ryzyka upośledzenia funkcji poznawczych.
Zajęcia plastyczne
Zajęcia takie jak malowanie lub kolorowanie nie wymagają zaawansowanych umiejętności, a niosą wiele korzyści. Dla osoby cierpiącej na demencję mogą być sposobem na wyrażenie siebie, dawać jej poczucie celu i spełnienia. Wykazano, że takie zajęcia redukcją stres poprzez obniżenie kortyzolu, wyciszają oraz stymulują funkcje poznawcze.
Robótki na drutach lub szydełku
Wszelkie prace rękodzielnicze mogą być dobrym zajęciem dla osób z demencją, ponieważ oferują wiele możliwości dostosowanych do różnych poziomów umiejętności. Tego rodzaju aktywność stymuluje mózg, poprawia nastrój i pomaga utrzymać sprawność manualną. Nawet jeśli ktoś nie umie robić na drutach lub szydełku, może bawić się włóczką i podziwiać jej kolory i fakturę.
Przytulanie zwierząt domowych
Głaskanie, przytulanie lub wyprowadzanie zwierząt domowych może być korzystne dla osób z demencją. Badania naukowców z University of York i University of Lincoln z 2020 r. wykazały, że spędzanie czasu ze zwierzętami zmniejsza depresję i bardzo poprawia samopoczucie. Głaskanie jest nie tylko przyjemne, ale też poprawia koordynację ruchów. Oprócz tego mobilizuje do wysiłku, sprawia, że postawa chorego staje się bardziej otwarta. Kontakt ze zwierzęciem potrafi także aktywizować przyjemne wspomnienia, pomaga przełamywać lęk przed otoczeniem, a nawet pobudzać chorego do rozmowy.
Zwierzak to świetny terapeuta
Naukowcy znajdują kolejne korzyści, jakie przynieść może wykorzystanie zwierząt w leczeniu ludzi. Badania sugerują, że mogą one pomagać w schorzeniach różnego typu - łagodzą stres, podnoszą nastrój, pomagają nabrać siły, poprawić zmysł równowagi, zwiększyć motywację czy zaangażowanie w społeczne relacje. Specjaliści wykorzystują różne gatunki - psy, koty, konie, osły, a także delfiny czy alpaki.
Gra na instrumentach
Badanie prowadzone przez dr Jennifer MacRitchie z University of Sheffield we współpracy z Western Sydney University wykazało, że nauka gry na instrumencie muzycznym może poprawić funkcjonowanie mózgu osób starszych. Zdaniem specjalistki improwizacja muzyczna lepiej wspiera zdolności poznawcze seniorów niż tradycyjne powtarzanie melodii.
Wykonywanie prac domowych
Wykonywanie prac takich jak sprzątanie czy zmywanie ma związek z lepszą pamięcią i mniejszym ryzykiem upadków u osób starszych – donosi „British Medical Journal Open” („BMJ Open”). Wykonywanie cięższych prac domowych wiąże się z wyższym o 14 proc. wskaźnikiem dotyczącym uwagi, podczas gdy lekkie prace domowe z wynikami dotyczącymi pamięci krótkotrwałej i długotrwałej – odpowiednio o 12 proc. i 8 proc. Lekkie prace domowe obejmowały zmywanie, odkurzanie, ścielenie łóżka, rozwieszanie prania, prasowanie, sprzątanie i gotowanie. Ciężkie prace domowe zdefiniowano jako mycie okien, zmianę pościeli, odkurzanie, mycie podłogi oraz czynności takie jak malowanie czy dekorowanie.
Prace w ogrodzie
Badanie opublikowane w piśmie „HortTechnology” wykazało, że uprawa ogródka to świetny sposób zadbania o zdrowie osób w starszym wieku – poprawia wydolność oddechową, sprawność manualną, a także znacznie podnosi możliwości intelektualne. Zarówno zwykłe ogrodnictwo czy „spędzanie czasu na łonie natury”, jak i zaplanowana, metodyczna interwencja terapeutyczna tzw. hortiterapia, czyli ogrodoterapia przynosi seniorom wiele korzyści. W ostatnich latach ogrody terapeutyczne zyskują uznanie, głównie dlatego, że stanowią naturalny sposób na redukcję stresu i napięcia.
Praca w ogródku to aktywność fizyczna. Zalecana także dla psychiki
Praca w ogrodzie to doskonały sposób na zachowanie zdrowia i poprawę kondycji psychicznej – to nie tylko intuicje, ale i rezultaty naukowych badań. Taka forma rekreacji jest dobra w każdym wieku. Warto tylko nauczyć się tak wykonywać ogrodowe prace, by nie obciążać stawów, bo w przeciwnym razie może się to zemścić nawet zwyrodnieniami.
Regularne spacery
Okazuje się, że już umiarkowana dawka codziennej aktywności fizycznej może znacząco opóźnić pogorszenie funkcji poznawczych – wynika z najnowszych badań naukowców z Bostonu. Zespół kierowany przez dr Yau i dr Jasmeera Chhatwala odkrył, że codzienny spacer w zakresie od 3 tys. do 5 tys. kroków spowalnia narastanie białka tau w mózgu o trzy lata. Z kolei zwiększenie liczby kroków do 5–7 tys. dziennie daje aż siedem dodatkowych lat ochrony przed spadkiem sprawności umysłowej. Zdaniem dr Yau, nawet u osób bez wczesnych objawów Alzheimera regularna aktywność fizyczna to realny sposób na utrzymanie dobrej kondycji mózgu przez lata.
Gra w łapanie piłki
Gra w łapanie piłki jest prostą formą aktywności dla osób z demencją, która łączy ruch z zaangażowaniem umysłowym. Tego typu zabawy pomagają utrzymać sprawność fizyczną, angażują zmysły i poprawiają koordynację. Gra z opiekunem lub w grupie sprzyja komunikacji i buduje poczucie więzi. Aby była bezpieczna i przyjemna, warto używać lekkich, miękkich piłek lub balonów, co zmniejsza ryzyko urazów. Zabawę można dostosować do poziomu sprawności chorego, np. siedząc naprzeciwko siebie i turlając piłkę po stole lub podłodze.
Karmienie ptaków
Liczne badania, w tym opublikowane przez „Natural England” w 2016 roku, potwierdzają, że kontakt z naturą, w tym karmienie i obserwowanie ptaków, przynosi znaczące korzyści terapeutyczne dla osób z demencją. Aktywność ta jest postrzegana jako stymulujące, a jednocześnie relaksujące zajęcie poprawiające jakość życia osób starszych.
Taniec
Taniec może być dla osoby z demencją sposobem na aktywność fizyczną, nawiązywanie kontaktów towarzyskich i kreatywność. Może także wywoływać wspomnienia i przypominać jej o dobrych czasach.
– Taniec jest fantastycznym ćwiczeniem nie tylko dla naszego ciała, ale i dla mózgu. Rytmiczne ruchy i skoordynowane wykonywanie choreografii wymagają koncentracji, planowania i pamięci, co stymuluje różne obszary mózgu – przekonywała w wywiadzie dla serwisu Zdrowie neurobiolożka i neuropsycholożka dr Ilona Kotlewska.
Jej zdaniem taniec ma szczególne znaczenie, ponieważ synchronizuje pracę półkul mózgowych, łączy ze sobą wiele zmysłów – nie tylko ruch, ale somatosensorykę, słuch – czyli wiele różnych regionów mózgu musi działać jednocześnie i przekazywać sobie informacje w tym samym czasie.
Joga
Joga jest coraz częściej uznawana za skuteczną, niefarmakologiczną metodę wspierania zdrowia mózgu, zarówno w profilaktyce, jak i u osób z objawami demencji. Połączenie ruchu, oddechu i medytacji pomaga poprawić funkcje poznawcze, nastrój oraz ogólną jakość życia osób starszych.
Gry komputerowe
W gry komputerowe można grać na wielu urządzeniach, takich jak konsole do gier lub tablety. Badanie z 2020 roku wykazało, że gry wideo, takie jak „Super Mario Bros.”, pomagały poprawić funkcje poznawcze u osób starszych. Na rynku dostępne są też gry stworzone specjalnie dla osób z demencją, których celem jest poprawa funkcji wielozmysłowych, umiejętności planowania, koordynacja ruchowa.
Zajęcia z dziećmi
Brytyjskie stowarzyszenie Alzheimer’s Society zauważa, że wspólne spędzanie czasu może być korzystne zarówno dla dziecka, jak i osoby cierpiącej na demencję. Wspólna nauka i wykonywanie różnych czynności mogą pomóc wzmocnić więzi rodzinne i stworzyć nowe wspomnienia.
Kluby seniora
Miejsca, które dają możliwość nawiązania nowych znajomości, wymiany myśli, wspólnej zabawy, pozwalają przyjemnie spędzać wolny czas, rozwijać własne zainteresowania. Przede wszystkim mogą zapobiegać poczuciu samotności, która przyśpiesza rozwój demencji. Umożliwiają rozwijanie pasji, udział w zajęciach kulturalnych, artystycznych i wycieczkach, co podnosi poczucie własnej wartości i sprawia, że seniorzy czują się potrzebni i dłużej utrzymują aktywność.
Wideorozmowy z rodziną
Wideorozmowy można nawiązywać za pomocą kamer internetowych, telefonów komórkowych lub tabletów. Dzięki nim osoby cierpiące na demencję pozostają w kontakcie z rodziną, będąc w znanym sobie otoczeniu. Takie spotkania obniżają uczucie samotności, nadają sens kolejnym dniom, mobilizują do pozostawania aktywnym.
Uczestnictwo w nabożeństwach
W życiu osoby cierpiącej na demencję religia może spełniać ważną rolę. Zabranie jej do miejsca kultu, takiego jak kościół, meczet lub synagoga, może pomóc jej nawiązać kontakt z innymi członkami społeczności. Stowarzyszenie Alzheimer’s Association zauważa, że uczestnictwo w zajęciach może pomóc osobie cierpiącej na demencję poprzez: ograniczenie zachowań takich jak pobudzenie lub błąkanie się, zapewnienie poczucia normalności, spełnienia czy celu w życiu.
Badania z 2020 r. wykazały również, że uczestnictwo w zajęciach poza placówkami opiekuńczymi poprawiło zdrowie psychiczne i fizyczne osób cierpiących na demencję.
Jak planować zajęcia dla osoby z demencją
Pozwól im wybierać: Jeśli to możliwe, pozwól osobie wybrać aktywność lub jej konkretne elementy. Na przykład opiekun może pozwolić jej wybrać muzykę, której chce słuchać, lub zajęcia plastyczne, które chce wypróbować.
Spraw, aby wszystko było znajome: Znajome czynności mogą być pocieszające dla osoby cierpiącej na demencję. Jeśli miała już hobby, lubiła określone gatunki lub miała ulubione miejsce, które lubiła odwiedzać, może to pomóc jej poczuć się bezpiecznie.
Dostosuj do ich potrzeb: Jeśli aktywność jest nowa, zacznijcie od najłatwiejszej wersji. Jeśli aktywność jest znana, ale wymaga dostosowania, zmień ją tak, aby odpowiadała potrzebom osób z demencją.
Pomóż im zacząć: Na początku pomocne może być poprowadzenie osób z demencją przez aktywność. Na przykład opiekun może posadzić kilka nasion w doniczkach, a następnie poprosić chorego, aby go naśladował.
Planując zajęcia dla osoby z demencją, opiekun powinien zadbać o to, aby były one dla niej bezpieczne i przyjemne.
