Cukrzyca i depresja często idą w parze

Co trzeci pacjent wchodzący do gabinetu diabetologa ma zaburzenia nastroju, a depresję – jak pokazują badania – rozpoznano u około 12 proc. pacjentów z cukrzycą typu 1 i prawie 20 proc. z cukrzycą typu 2. Szczególnie od tej pierwszej, insulinozależnej, nie ma wakacji – zauważa dr hab. n.med. Anna Jeznach-Steinhagen, specjalistka chorób wewnętrznych i diabetologii z Instytutu Matki i Dziecka.

Adobe Stock

Cukrzyca nie jest jedną chorobą. To wielki worek chorób metabolicznych, które polegają na zaburzeniu wydzielania insuliny przez trzustkę pod wpływem hormonów (cukrzyca ciążowa), nieprawidłowym wykorzystaniu insuliny wytwarzanej przez organizm (cukrzyca typu 2) czy jej braku na skutek całkowitego wyniszczenia komórek beta trzustki, odpowiadających za jej produkcję (cukrzyca typu 1). Od tego ostatniego typu cukrzycy „nie ma wakacji”, bo stanowi ogromne obciążenie psychiczne nie tylko dla pacjenta, ale też najbliższych. Poziom glikemii w tym przypadku trzeba stale monitorować – 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, by uniknąć zagrażającemu życiu i zdrowiu spadku cukru we krwi (hipoglikemii), ale też minimalizować hiperglikemie (wysoki cukier). 

– (Cukrzyca typu 1) to choroba nieprzewidywalna, bo na poziom cukru wpływa ponad 40 czynników, a my możemy tylko zmierzyć poziom cukru. Wiemy, że wysiłek fizyczny poziom cukru obniża. Stres, emocje będą poziom cukru podwyższały. Mamy jeszcze hormony, leki, fazy cyklu, infekcje, które też będą wpływać na jego poziom – powiedziała dr Monika Zamarlik, prezeska Federacji Diabetyków podczas spotkania prasowego poświęconego nowym rozwiązaniom, które ułatwiają kontrolę tej choroby. 

Dodała, że to choroba niezwykle obciążająca, która sprawia, że pacjent pozostaje w ciągłym napięciu. Gdy cukier przebija dopuszczalną normę, powinien on za każdym razem zareagować - przyjąć węglowodany czy podać korektę. To zdarza się kilka, a nawet kilkanaście razy w ciągu doby. To alarmy płynące z nowoczesnych urządzeń, słyszalne lub wyczuwalne (wibracje) przy zmianie trendu, ostrzeżenia przed hipo- lub hiperglikemią. To ciągła konieczność czuwania. Od choroby nie ma odpoczynku.

Nie ma złych i dobrych emocji

Hipoglikemia - trzeba działać!

Jak przypominają eksperci Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, wartość alertowa hiperglikemii zaczyna się poniżej 70 mg/dl, gdy trzeba podać osobie z cukrzycą węglowodany proste, niezależnie od występowania objawów klinicznych. Natomiast za klinicznie istotną hipoglikemię przyjmuje się wartość mniejszą niż 54 mg/dl. Ciężka hipoglikemia (tutaj nie ma określonego progu stężenia glukozy), której towarzyszy ciężkie upośledzenie zdolności poznawczych, w tym ryzyko utraty przytomności czy drgawki, wymaga natychmiastowego wsparcia (np. podania glukagonu), także medycznego.

W tej chwili z pomocą przychodzą nowoczesne systemy ciągłego monitorowania (CGM) współpracujące z pompami insulinowymi czy penami. Sensory, bo o nich mowa, stały się nieocenione w przypadku cukrzycy. Pozwalają na bieżące odczyty stężenia glukozy we krwi, a niektóre nawet na jej predykcję (pokazują trend do 2 godzin). To zupełnie nowa era w terapii. Lekarka porównała tę technologię do nieprzerwanej akcji filmu, a nie tylko kilku zdjęć, jak to było w przypadku pomiarów glukometru, według których trzeba było ułożyć jego fabułę. 

Wilczy apetyt, a dziecko chudnie: to może być „jedynka"

Pomimo tego, że dziecko je jak wilk, to - nie wiedzieć czemu - niknie w oczach. Pije wodę nie szklankami, ale butelkami. Ciągle biega do toalety, moczy się w nocy. Jest apatyczne i nie ma na nic siły. To może to być bardzo groźna autoimmunologiczna choroba z mylącą nieco nazwą - cukrzyca typu 1. Niewykryta w porę zagraża nawet życiu dziecka.

Obecnie to aplikacje, zegarki, coraz mniejsze pompy insulinowe, nawet bezdrenowe i inteligentniejsze urządzania. Ułatwiają podejmowanie decyzji terapeutycznych, częściej wyręczają pacjenta w wielu czynnościach. Nie musi on już nakłuwać palca kilkanaście razy dziennie i mierzyć glukozy glukometrem. Jednak główny cel terapii wciąż pozostaje niezmienny. 

– Gra toczy się o to, by pacjent miał jak najmniej hipo- i hiperglikemii. Jak najdłużej pozostawał w zakresie docelowym, przy jak najmniejszej zmienności (glikemii- red.) – przypomniała dr hab. n.med. Anna Jeznach-Steinhagen. 

Dlaczego wyrównanie glikemii jest tak istotne? 

Nieumiejętnie „zarządzana” cukrzyca równa się poważnym konsekwencjom zdrowotnym. To ryzyko rozwoju powikłań i chorób. Lista jest długa. Udar mózgu, retinopatia cukrzycowa, zaćma, jaskra, polineuropatia, zespół stopy cukrzycowej, choroba niedokrwienna serca czy zaburzenia kłębuszków nerkowych, przewlekła niewydolność nerek. Poza tym – jako choroba przewlekła, nieuleczalna, postępująca, a tak jest w przypadku cukrzycy typu 1 – stanowić może jedną z przyczyn zaburzeń nastroju czy depresji. Prowadzi do wypalenia. To wieczne zastanawianie się nad wartością węglowodanów dostarczanych w pożywieniu i napojach, kontrolowanie diety, odmierzanie posiłku, ważenie i przeliczanie, planowanie aktywności fizycznej z wyprzedzeniem itd. Lęk przed hipoglikemią czy hiperglikemią przykleja się do choroby od samego początku. Dlatego coraz częściej mówi się o zespole specjalistów prowadzących pacjenta, w którym dostrzega się ogromną rolę psychologa.

– Zawsze w diabetologii mówiliśmy, że 30 proc. pacjentów, czyli co trzeci wchodzący do gabinetu ma jakieś zaburzenia nastroju. To mogą być lęki, bezsenność, to może być depresja, to może być dystymia, czyli mniej wyrażone objawy depresyjne – wyliczała lekarka.

Jednocześnie zaznaczyła, że jeśli pacjent nie jest dobrze wyrównany pod względem stężenia glukozy we krwi, to warto wysłać go do psychologa. Tym bardziej, że objawy depresji i stanów charakterystycznych dla nieprawidłowo wyrównanej cukrzycy bywają identyczne: zmęczenie, trudności z koncentracją, senność, apatia.

– Objawem wypalenia w chorobie może być po prostu pogorszenie wyrównania (glikemii). Pacjentom przestaje zależeć. Przestają zwracać uwagę (na glikemię), bo nawet jeśli mają nowe technologie, to nie chcą z nich korzystać. Często występuje zespół wypalenia. Strach, lęk, czy dam radę, czy założę rodzinę, wychowam dzieci, czy dam radę spłacić kredyt (…) – zaznaczyła lekarka.

Zastrzyk z glukagonem może uratować życie. Kiedy i jak go użyć?

Jeśli osoba z cukrzycą typu 1 straciła przytomność, możesz uratować jej życie. Tacy pacjenci mają przy sobie glukagon - podawany przy silnym niedocukrzeniu, objawiającym się utratą przytomności, której mogą towarzyszyć drgawki.

Przytoczyła też statystyki mówiące o tym, że ciężka nocna hipoglikemia jest odpowiedzialna za 6 proc. wszystkich zgonów u pacjentów z cukrzycą poniżej 40 roku życia (tzw. śmierć w czasie snu), a w 2016 roku z powodu hipoglikemii do szpitala przyjęto ponad 2,2 tys. pacjentów. 

„(Cukrzyca - red.)  może być nawet częstszą przyczyną zgonów nić wypadki drogowe" – podkreśla dr Jeznach-Steinhagen.

Uspokaja jednak, że obecnie ciężka hipoglikemia zdarza się głównie wtedy, gdy pacjenci nie zastosują sensora.

– To są właściwie wyłącznie sytuacje, gdy pacjent nie nakleił sensora, był zmęczony lub stwierdził: a, zrobię to rano, albo zabrakło sensora (...). To urządzenia z jednej strony ratujące życie, mówimy o tych ciężkich hipoglikemiach nocnych, ale też dające rodzicom szansę się wyspać, bo nie muszą czuwać non stop – podkreśla specjalistka.

Zatem ciągły podgląd glikemii nie tylko pozwala uniknąć ryzykownych sytuacji, ale także stanowi narzędzie edukacyjne. Pacjent może obserwować, jak pewne czynniki wpływają na zachowanie glikemii. A problem dotyczy coraz większej liczby osób. W Polsce stan przedcukrzycowy ma już 11 mln osób. Cukrzycę zdiagnozowano u ponad 3 mln, z czego 10 proc. stanowi cukrzyca typu 1. Szacuje się, że ta ostatnia dotyka 1 na 200–250 dzieci.