Kalendarz badań profilaktycznych mężczyzn

Mężczyźni żyją średnio o siedem lat krócej niż kobiety. Często pojawiają się u specjalisty już z zaawansowaną chorobą lub gdy zaczyna boleć. Rzadziej pamiętają o profilaktyce, dlatego badania, które na stałe powinny być w pisane w kalendarz każdego mężczyzny w zależności od wieku przygotowała Kulczyk Fundation.

PAP/Paweł Supernak

Eksperci w przygotowanym przez Kulczyk Fundation kompendium wiedzy pt. „Andropauza bez tabu” prowadzą mężczyznę przez badania profilaktyczne. 

Jak często mężczyzna powinien robić badania?

Co miesiąc:

•    samobadanie jąder

„Najlepiej po ciepłej kąpieli, gdy moszna jest rozluźniona, warto zbadać palcami dłoni każde jądro pod kątem nowych zgrubień, guzków czy zmiany wielkości”.

Badaj regularnie swoje jądra

Nowotwór jąder, najbardziej powszechny typ nowotworu męskiego przed czterdziestką, jest w większości przypadków wyleczalny, ale musi być wykryty na wczesnym etapie. Niepokojące zmiany można zauważyć samemu, a diagnostyka w dużej mierze jest dosłownie w męskich rękach. Wystarczy samokontrola jąder. To nic skomplikowanego, ale 41 proc. panów nie robi tego wcale. Wstydzą się, czy o tym nie myślą? Raczej to drugie – wynika z najnowszego badania Instytutu Badań Pollster.

•    kontrolę znamion skórnych

„Należy kierować się regułą ABCDE (asymetria, brzegi, kolor, średnica, ewolucja). Mężczyźni obciążeni czerniakiem w rodzinie, z licznymi znamionami czy jasną karnacją powinni zgłaszać się na okresową dermatoskopię, czyli oglądanie znamion w dużym powiększeniu i podświetleniu”.

Co pół roku: 

•    kontrolę u stomatologa

„Nieleczone choroby przyzębia wiążą się z gorszym przebiegiem cukrzycy i wyższym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Optymalna częstotliwość wizyt zależy od stanu uzębienia i indywidualnych zaleceń”.

Raz w roku zdiagnozować (od wczesnej dorosłości):

•    ciśnienie tętnicze

„Nadciśnienie rozpoznaje się przy wartościach gabinetowych co najmniej 140/90 mmHg, potwierdzonych w kilku pomiarach”.

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze?

Miarodajny wynik pomiaru ciśnienia tętniczego zależy od przestrzegania kilku zasad. Pomiar np. po wysiłku spowoduje podwyższenie wyniku – większe zatem ryzyko fałszywie pozytywnego rezultatu u osoby zdrowej lub niepokojący wzrost u tej ze stwierdzonym nadciśnieniem.

•    masę ciała i obwód talii

„Obwód talii od 94 cm i BMI od 25 kg/m2 to sygnały zwiększonego ryzyka kardiometabolicznego”.

•    wzrok

„Warto skontrolować profilaktycznie około 40. roku życia. Następnie badanie zaleca się powtarzać co 2-4 lata między 40. a 54. rokiem życia i co roku do trzech lat między 55. a 64 rokiem życia przez rok lub dwa lata po 65. roku życia. Częściej gdy pojawiają się objawy lub czynniki ryzyka, takie jak cukrzyca czy jaskra w rodzinie”.

•    słuch

„Warto go badać wtedy, gdy pojawiają się problemy ze słyszeniem albo gdy przez lata byliśmy narażeni na hałas, na przykład w pracy lub podczas korzystania z głośnych urządzeń”.

Jakie badania profilaktyczne z wiekiem dołączają do kalendarza?

Od 18. roku życia 

•    lipidogram

„U młodego, zdrowego mężczyzny zwykle wystarczy wykonać co ok. pięć lat. Częściej przy obecności czynników ryzyka, jak otyłość brzuszna, nadciśnienie tętnicze, stan przedcukrzycowy, cukrzyca, palenie tytoniu, siedzący tryb życia, przewlekła choroba nerek, przedwczesny zawał serca lub udar u rodziców lub rodzeństwa”.

•    glukoza na czczo

„Badanie powtarza się co około trzy lata po 45. roku życia bez czynników ryzyka, a co rok przy nadwadze, otyłości brzusznej, nadciśnieniu czy cukrzycy w rodzinie”.

Od 40. roku życia

•    ocena ryzyka sercowo-naczyniowego

„Po 40. roku życia lekarz lub lekarka mogą oszacować dziesięcioletnie ryzyko zawału serca lub udaru mózgu za pomocą skali SCORE2”.

•    testosteron

„Gdy pojawią się trwałe, współwystępujące objawy niedoboru, czyli hipogonadyzmu późnego. Krew pobiera się rano (7:00–10:00), na czczo, a wynik potwierdza co najmniej dwoma oznaczeniami”

Lipidogram i glukozę kontroluje się już częściej, a do glukozy dochodzi hemoglobina glikowana (HbA1c).

Od 50. roku życia:

•    badanie PSA

„U mężczyzn, u których rak prostaty występował w rodzinie, warto rozważyć rozpoczęcie badań około 45. roku życia, najczęściej badanie powtarza się co dwa-cztery lata. Dostępne w ramach programu profilaktyki dla mężczyzn po pięćdziesiątce”.

•    kolonoskopia

„Potrafi realnie zapobiec chorobie (rak jelita grubego – red.), bo pozwala usunąć polipy, zanim staną się złośliwe. Polski program proponuje ją osobom w wieku 50-65 lat (a od 40. roku życia przy raku jelita grubego u krewnego pierwszego stopnia); przy prawidłowym wyniku powtarza się ją co ok. 10 lat”.

Kolonoskopia – badanie, które może uratować ci życie

Statystyki wskazują, że Polacy niechętnie biorą udział w profilaktycznych badaniach kolonoskopowych. Tymczasem kolonoskopia, czyli badanie wnętrza jelita grubego za pomocą specjalnego wziernika, umożliwia wczesne wykrycie raka jelita grubego, który jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych w Polsce. Eksperci apelują, aby poddawać się temu badaniu, bo wczesna diagnoza raka daje duże szanse na wyleczenie.

•    densytometria (badanie gęstości kości)

„Osteoporoza dotyczy również mężczyzn, a jej skutki, zwłaszcza złamania bioder, mogą być bardzo poważne. Nie ma obecnie programu powszechnych badań przesiewowych dla wszystkich mężczyzn. Część zaleceń rekomenduje badanie po 70. roku życia, inne ograniczają je do osób z czynnikami ryzyka. U mężczyzn po pięćdziesiątce z niskim poziomem testosteronu ocena gęstości kości jest jednak zalecana”.

•    USG aorty brzusznej u palaczy

„Tętniak aorty brzusznej długo nie daje objawów, a gdy pęknie, zagraża życiu. Mężczyznom w wieku 65-75 lat, którzy kiedykolwiek palili, zaleca się jednorazowe badanie USG w tym kierunku”.

Mężczyzna – zagrożona płeć

W kwestii zdrowia mężczyźni nie są silniejszą płcią. Wiele problemów zagraża im bardziej niż kobietom, a do tego bywają rzadziej diagnozowani czy gorzej przechodzą leczenie.

TEST ADAM

Do wstępnej i orientacyjnej jedynie oceny niedoboru testosteronu, która absolutnie nie stanowi żadnej diagnozy, ale jest wskazaniem do konsultacji i oznaczenia testosteronu z krwi, służy test przesiewowy ADAM (Androgen Deficiency in the Aging Male). 

Dodatni wynik to odpowiedź pozytywna na pytanie pierwsze (spadek libido) i siódme (osłabienie erekcji) lub co najmniej trzy spośród następujących pytań:

1.    Czy zauważyłeś spadek libido?
2.    Czy odczuwasz brak energii?
3.    Czy zauważyłeś spadek siły lub wytrzymałości?
4.    Czy zmniejszył się twój wzrost?
5.    Czy zauważyłeś zmniejszoną radość życia?
6.    Czy bywasz smutny lub drażliwy?
7.    Czy twoje erekcje są słabsze?
8.    Czy zauważyłeś ostatnio pogorszenie sprawności fizycznej?
9.    Czy zasypiasz przy obiedzie?
10.    Czy ostatnio pogorszyła się twoja wydajność w pracy.

Ujemny wynik testu nie wyklucza niedoboru testosteronu. 

Wszelkie podejrzenia chorób, niepokojące objawy, złe samopoczucie, nie tylko fizyczne należy skonsultować z lekarzem. Najlepiej samobadanie i samoobserwację rozpoczynać od najmłodszych lat, by weszła w nawyk. 

oprac. Klaudia Torchała